Muammoning kelib chiqishi. Ishqoriy metallar gumatlar va mikro element tuzlarini birgalikda qayta ishlash olingan aralashmani keyingi ishqoriy agent va oksidlovchi (kaliy permanganat) ishtirokida mexanikkimyoviy faollashtirish yo’li bilan o’g’it olish, mikroo’g’it olish usuli. Biroq, bu usul texnologik tuzilishi murakkabligi va buning natijada qimmat uskunalarni sotib olish zarurati nuqtai nazaridan iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas deb hisoblanadi. Ushbu ishning vazifasi xelatli polimer tutgan mikroo’g’it olishning jarayonnig tannarxini pasayishini, tayyor maxsulot sifatini ko’tarilishini va sanoat chiqindilarini qayta ishlash muammosini qisman xal etilishini ta’minlovchi usulini ishlab chiqish xisoblanadi. Ishning maqsadi. Sanoat chiqindilari asosida xelatli polimer tutgan mikroo’g’it olish jarayonini o’rganish. Metodologiya. Xomashyo materiallarining kimyoviy tarkibi va gumin kislotasining chiqishi EMS, IQ-spektr yordamida aniqlandi. Ilmiy yangiligi. Fosfor ishlab chiqarish chiqindisi fosforli shlak va parranda chiqindisi asosida xelatli polimer tutgan mikroo’g’it olish usuli ishlab chiqildi, erituvchi sifatida esa gumin kislotasidan, mikroelementlar qo’shimchalari bilan “ОГСПласт” SFM si xelat xosil qiluvchi sifatida qo’llab foydalanildi. Olingan natijalar. Xelatli polimer saqlovchi mikroo’g’itlarning struktura xosil bo’lishi o’rganilganda asosan amorf strukturali qisman kristallar ham mavjudligi aniqlandi, shuningdek, olingan mikroo’g’itlar tuproq strukturasini xosil bo’lishida, o’simlik o’zlashtira oladigan formadagi mikroelementlar va ozuqa elementlarini to’planishida ishtirok etuvchi, tuproq ekotizimi va suvda metallarning geokimyoviy oqimini boshqarish imkonini beruvchi gumin moddalarini kop miqdorda saqlashi bilan tavsiflanadi. Xususiyatlari: - Lenger koninig ko’mir chiqindisini parchalanishida gumin kislotalarini ajralishi aniqlangan; - xelatli polimer saqlovchi mikroo’g’itlarni xosil bo’lish mexanizmi element tahlil va electron mikroskopiya usullari bilan o’rganilgan.