DARIY TILIDA SIFATDOSHLARNING OTLASHUVI

Admin bo'lib kirish (www.admin.slib.uz)

Tizim sinov (TEST) rejimida ishlamoqda! Murojat uchun @slib_support

Eski talqinga o'tish link

29 март 2024

Asosiy til:O'zbek

DARIY TILIDA SIFATDOSHLARNING OTLASHUVI

Fan yo'nalishi:

66068db9416b4.pdf

PDF

“O‘zbekistonda xorijiy tillar” ilmiy-metodik elektron jurnal

Maqola chop etish see more

MAQOLA ANNOTATSIYASI

Ma’lumki, so‘z turkumlari orasidagi ko‘chish faqat so‘z yasalishi deb baholanmaydi. Ko‘chish masalasida 1) bir turkumdagi so‘zning boshqa turkum ma’nosida qo‘llanishi faqat kontekstning kuchi bilan bo‘lganmi yoki 2) shu so‘z ayrimlik holida ham boshqa turkumning belgilarini saqlaydimi, degan savol o‘tgan asrning o‘rtalaridayoq jahon tilshunosligida o‘rtaga tashlangan. Pirovardida substantivatsiya hodisasida leksik (so‘z yasovchi (to‘liq) transpozitsiya) va sintaktik (funksional (to‘liqsiz) transpozitsiya) otlashish holatlarining o‘zaro farqlanishi ko‘rsatilgan edi. Dariy tilida fe’l shakllarining otlashuvi – transpozitsiyaning xususiy modeli bo‘lib, unga ko‘ra sodda, prefiksli va qo‘shma fe’llarning hozirgi va o‘tgan zamon negizlari hamda sifatdosh shakllari fe’llik va sifatdoshlik sistemasi (paradigmasi)dan ajralib, ot sistemasiga o‘tadi. Nutq sathida fe’l shakllarining bunday ko‘rinishi yangi pozitsiyaga ega bo‘ladi. Chunki so‘zning bir turkumdan boshqasiga o‘tishi o‘zga leksik-grammatik kategoriyaga oid yangi so‘zning paydo bo‘lishiga olib keladi va bu jarayon o‘z navbatida so‘z yasalishi bilan chambarchas bog‘liq. Hozirgi dariy tili lug‘at tarkibining boyib borishida sifatdoshlarning ot turkumiga o‘tishi alohida e’tiborga ega. Aksariyat hollarda sifatdoshlar otlashuvi natijasida yangi leksik ma’no kasb etadi. Otlashgan sifatdoshlar otga xos kategoriyalarni qabul qiladi. Maqolada dariy tilida o‘tgan, hozirgi va kelasi zamon sifatdoshlarining otlashuvi, har bir sifatdosh shaklining kategorial ko‘chish yo‘li orqali so‘z yasashdagi o‘rni o‘rganilgan, ularning mahsuldorlik darajasi aniqlangan hamda otlashuv jarayonida - ندهenda suffiksli hozirgi zamon sifatdoshlarining sermahsulligi dalillangan.

MUALIFLAR

Teglar

# субстантивация# словообразовательная транспозици# причастия# продуктивность/ непродуктивность# высокопродуктивность/ малопродук# словообразовательная возможность# derivational (word-formation) tr# substantivization# participles# productivity / non-productivity# high productivity / low producti# the possibility of word-formatio# so‘z yasovchi transpozitsiya# sermahsul / kammahsullik# mahsulli / mahsulsizlik# sifatdosh# otlashish# substantivatsiya# so‘z yasalishi imkoniyati

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

ROI:

https://eroi.uz/11.0222/A0324-0001

DOI:

Mavjud emas

Foydalanilgan adabiyotlar

Asadollaa Habib. Paasox-o porsesh dar baara-ye Beedel, beedelshenaasi wa ‘erfaan-e Beedel, available at: http://www.shaer.ir

Hekaayat-e Karzaay wa badmaash shekaarchi, Shabaka-ye ‘ettelaarasaani-ye Afghaanestaan.htm

Rahnaward Zaryaab. Zeebaa-ye zeer-e xâk-e xofta. Tehraan, Suraye mehr, 1387 sh.

Asadollaa Habib. She’r-e Beedel, zabaan-e goftaar wa farhang-e mardom/, available at: http://www.afghanasamai.com

Asadollaa Habib. Laylaa-ye, available at: ganga//dariliterature.blogspot.com/2014/12/blog-post_96.html

Asadollaa Habib. Sekta yaa De- automatization dar she’r-e Beedel, available at: www.habib-dr.com

Alimova Kh., Dariy tili suz yasalishi. Monografiya (Dari word formation. Monograph). Tashkent, 2019, 232 p.

Kim O.M., Transpozitsiya na urovne chistykh rechey i yavleniye omonimii v sovremennom russkom yazyke (Transposition at the level of parts of speech and the phenomenon of homonymy in modern Russian) Tashkent, Fan, 1978, 227 р.

Kiselyeva L.N., Mikolaychik V.I. Dari-russkiy slovar’ (Dari-Russian dictionary), Moscow, Russkiy yazyk Publ., 1986, 116 р.

Persidsko-russkiy slovar’ (Persian-Russian dictionary). In two volumes. Moscow, Russkiy yazyk Publ., 1985, 800 р., available at: https://search.rsl.ru/ru/record/01001252868

Rubinchik Yu.A., Grammatika sovremennogo persidskogo literaturnogo yazyka (Grammar of the modern Persian literary language). Moscow, Vostochnaya literatura Publ., 2001, 600 p.

Asadollaa Habib. Dar wasf-e Mawlaanaa Jalaaleddin Mohammad, Soxanraani dar Wayaanaa, sewwom-e may-e saal-e 2003.

Zabaan-e dari az didgaah-e shaa‘eraan, Taarix-e moxtasar-e adabiyaat-e, available at: Afghaanestaan, 27/day/1387/2008

Farhang-e daastaannawisi-ye Afghaanestaan, available at: https://www.dw.com/fa-af

Mohammadollah Lotf. Zabaan-e dari. Nahw. Kaabol, 1362, s. 77, 80.

Mohammad Hosayn Mohammadi. Shabhaa-ye Kaabol. Kaarnaamaye Taqi Waahedi. Kaabol, Taak, 1390 sh., available at: http://www.khane-adabiat.com

Shabaka-ye ‘ettelaarasaani-ye Afghaanestaan, available at: htpp://www.afghanpaper.com

http://www. afghanasamai.com /13.12.2008