logo
calendar19 декабр 2024
view2
Asosiy til:Rus

KONSEPT TIPOLOGIYASINING DINAMIKASI SIFATIDA KONSTANTANI SHAKLLANTIRISH ASOSI (BARQAROR, BARQARORSIZ)

Fan yo'nalishi:
pdf

6763dfe5e3f01.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Maqolada umuman konsept turlari va xususan, milliy madaniyat konstantasini shakllantirish asosi sifatida barqaror va noto‘g‘ri konsept muammosi ko‘rib chiqildi. Konsept turlarining anʼanaviy klassifikatsiyalari orasida ustun bo‘lib, obektning sezgiranʼanaviy tasviri asosida qurilgan va ularni barqaror va noto‘g‘ri guruhlarga ajratadi: 1) ko‘rish va tegish mumkin bo‘lgan narsa — bu barqaror konsept (toj, sarafan, do‘ppi, ...); 2) moddiy belgisiz (sezgir, obektiv), yaʼni abstrakt — bu noto‘g‘ri konsept (saxovat, baxillik, yaxshilik...). Sahovat, baxillik, yaxshilik kabi tushunchalar odam shuurida doimo mavjud bo‘lgan psixo-tasvirlar — barqaror konseptdir. Bular abstrakt, lekin odam ongida doimiy xulq-atvor psixo-tasvirlari sifatida shakllangan va vaziyatga qarab namoyon bo‘ladi, bizning fikrimizcha, ular ham barqaror konseptlar, chunki ular doimiy ravishda odamning ichki va tashqi dunyosida mavjud. Demak, odamning doimiyligi, barqaror konsept sifatida doimiy tushunchalarni o‘z ichiga oladi, masalan, yaxshilik va yomonlik, sahovat va baxillik va h.k. Sezgir-anʼanaviy va sezgisiz-anʼanaviy (abstrakt) konseptlarning barqarorligidagi farq ularning yashash joyida (“dislokatsiyada”) va odamga xizmat qilish vaqtida. Ular odamning hayotida doimiy (barqaror mavjud) bo‘lib, yaʼni antropos uchun ishlaydi, demak ular antropotsentrik va antropotsentrizmni shakllantiruvchi elementlardir. Insoniyat tarixida mustamlakachilik, boshqa ideologiya, dinlarning kirib kelishi taʼsirida milliy barqaror konseptlar va konstantalar noto‘g‘ri holatga o‘tishi mumkin. XX asrda Markaziy Osiyoning turkiy dunyosida ateizm va kommunizm ideologiyasi taʼsirida baʼzi anʼanaviy barqaror konseptlar, shuningdek baʼzi konstantalar barqaror kategoriyadan noto‘g‘ri kategoriyaga o‘ta boshladi (turkiy ayollarning boshlaridagi “Oq ro‘mol” konsepti; Navro‘z konstantasi — sharqiy Yangi Yil 21-martdan 22-martgacha). Ilmiy tadqiqot olib borish jarayonida taqqoslash, lingvistik tavsif, lug‘at taʼriflarini tahlil qilish, semantik-stilistik kabi usullar qo‘llanilgan, bu esa nazariy va amaliy ahamiyatga ega natijalarni olishga yordam bergan.

MUALIFLAR

Teglar

# идеология# Nowruz# concept# ideology# антропоцентризм# anthropocentrism# концепт# barqaror# константа# constant# konsept# устойчивый# stable# ideologiya# konstanta# antropotsentrizm# unstable# white scarf# symbo# неустойчивый# Наурыз# белый платок# символ.# noto‘g‘ri# Navro‘z# oq ro‘mol# ramz.

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Алефиренко Н.Ф. Лингвокультурологическое ценностносмысловое пространство языка. — Москва: Флинта, 2010. — 288 с.

Антропоцентризм в языке и культуре. — Москва: Индрик, 2017. — 264 с.

Аскольдов С.А. Концепт и слово // Русская словесность. От теории словесности до к структуре текста. Антология. — Москва: 1997. — С. 267–279.

Бабушкин А.П. Типы концептов в лексико-фразеологической семантике языка. — Воронеж: изд-во Воронежского университета, 1996. — 104 с.

Болдырев Н.М. Типология концептов и языковая интерпретация// Новая Россия: Традиции и инновации в языке и в науке о языке: материалы докладов и сообщений Международной научной конференции, посвящённой юбилею заслуженного деятеля науки РФ, док.филол.наук, проф. Л.Г.Бабенко. — Екатеринбург: 2016. — С.16– 25.

Джусупов М. Антропоцентрические пословицы как лингвоконтрастивная и лингвометодическая проблема // Иностранные языки в Узбекистане. — Ташкент, 2022, № 5 (46). — С. 37–52.

Джусупов М. Звуковые системы русского и казахского языков. Слог. Интерференция. Обучение произношению. — Ташкент: Фан, 1991. — 241 с.

Джусупов М. Межъязыковое и межкультурное контактирование: понятие, слово, психообраз, интерференция // Филологические науки. НДВШ. — Москва: 2016, №5. — С. 22–34.

Джусупов Н.М. Проблема концепта в современной лингвистике // Преподавание языка и литературы. — Ташкент, 2004, № 4. — С. 12– 17.

Джусупов Н.М. Теория выдвижения в лингвистических исследованиях: истоки, тенденции, вопросы интерпритации // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Теория языка. Семиотика. Семантика. — Москва: 2016, №2. — С. 41–50.

Джусупов Н.М. Теория выдвижения: когнитивно-стилистические характеристики и практические аспекты реализации // Иностранные языки в Узбекистане. — Ташкент, 2014, № 1. — С. 46–52.

Карасик В.И. Языковой круг: Личность, концепты, дискурс. — Волгоград: 2002. — 477 с.

Кибрик А.Е. Константы и переменные в языке. — СанктПетербург: Алетейя, 2003. — 719 с.

Кубрякова Е.С. Концепт // Кубрякова Е.С., Демьянков В.З., Панкрац Ю.Г., Лунина Л.Г. Краткий словарь когнитивных терминов. — Москва: 1996. — С. 90–93.

Лихачев Д.С. Концептосфера русского языка // Известия РАН. Сер. лит. и яз. — Москва: 1993, Т. 52, № 1. — С. 3–9.

Маслова В.А. Введение в когнитивную лингвистику. — Москва: Флинта; Наука, 2006. — 297 с.

Попова З.Д., Стернин И.А. Типы концептов // Очерки по когнитивной лингвистике. — Воронеж: Истоки, 2001. — С. 72–74.

Прохоров Ю.С. В поисках концепта. Учебное пособие. — Москва: Флинта, 2009. — 179 с.

Самситова Л.Х. Сущность и специфика культурных концептов в языковой картине мира // Вестник Башкирского университета. — Уфа: 2012, № 3/1. — С. 1529–1532.

Степанов Ю. С. Константы: словарь русской культуры. — Москва: Акад. проект, 2001. — 989 с.

Щукин А.Н. Лингводидактический энциклопедический словарь. — Москва: Астрель: АСТ: Хранитель, 2007. — 747 с

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.