ТУРК ТИЛИДА ҲУРМАТ КАТЕГОРИЯСИНИНГ ТАРИХИГА ОИД

Admin bo'lib kirish (www.admin.slib.uz)

Tizim sinov (TEST) rejimida ishlamoqda! Murojat uchun @slib_support

Eski talqinga o'tish link

2 июн 2025

Asosiy til:O'zbek

ТУРК ТИЛИДА ҲУРМАТ КАТЕГОРИЯСИНИНГ ТАРИХИГА ОИД

Fan yo'nalishi:

683dd574742d0.pdf

PDF

“O‘zbekistonda xorijiy tillar” ilmiy-metodik elektron jurnal

Maqola chop etish see more

MAQOLA ANNOTATSIYASI

Мақолада Юсуф Хос Ҳожибнинг “Қутадғу билиг” асари қадимги туркий ҳалқларнинг ҳурмат категориясини изоҳлашда муҳим манбалардан бири сифатида тадқиқот объекти сифатида танланди. Туркий халқлар ҳаётида “Қутадғу билиг” асари жамият-тил-маданиятни қамраб олган ва уларга асосланган насиҳатлар, мақол ва масаллар орқали жамиятдаги муаммоларга оқилона ечим излайди. Бу халқаларнинг бирбирига узвий боғланиши айни пайтда шахс маданиятини ҳам акс эттиради. Агарда улар орасидаги мана шу узвийлик йўқолса, нутқнинг таъсир кучи ҳам ўз-ўзидан йўқолади. Бу анъана, нафақат ХI аср учун, балки бугун учун ҳам аҳамиятли. “Қутадғу билиг” асари ҳурмат категориясини тилшунослик нуқтаи назаридан фақат вербал шаклда эмас, новербал (паралингвистик) жиҳатдан ҳам тадқиқ этишда яхши натижалар беришини кўрсатишга қаратилди. Тадқиқотда ҳурмат ‘-im’ эгалик қўшимчаси ‘sen’, ‘siz’ олмошлари ва ‘girmek’, ‘çıkmak’ феъллари билан тилшунослик асосида; el, ayak, baş жестлари ва yer, şeref köşesi, baş köşe символлари билан паралингвистик асосда юзага келиши мисоллар ёрдамида изоҳланди. Бундан ташқари, келтирилган мисолларга ўрни билан ўзбек ва турк тилидан муқоясалар ҳам келтирилиб тушунтириди.

MUALIFLAR

Teglar

# символ# symbol# мимика# лингвистика# linguistics# глагол# ҳурмат# олмош# местоимение# тилшунослик# феъл# verb# паралингвистика# paralinguistics# жест# gesture# “Қутадғу билиг”# pronouns# паралингвистик# ўзбекча муқоясалар# «Благодатное знание»# категория вежливости# узбекские параллели# “Auspicious knowledge”# the category of politeness# Uzbek parallels

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

ROI:

https://eroi.uz/11.0222/A0625-0029

DOI:

Mavjud emas

Foydalanilgan adabiyotlar

Aksoy O.A., Atasözleri ve deyimler sözlüğü I - II. Atasözleri sözlüğü.—İstanbul: İnkılap Yayınevi, 1971. I — 392 b.; 1976, II — 968 b.

Gencan T. N., Dilbilgisi. Fen Fakültesi (Döner Sermaye) Basımevi, İstanbul, 1971. — 502 s.

Grönbech К., Der Türkisahe Sprachbau, Kopenhagen, 1936, Türkçenin yapısı, Çeviren: Akalın M., Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara: 1995. — 182 s.

Древнетюркский словарь. — Л.: Наука, 1969. — 676 с.

Ирискулов М. Тилшуносликка кириш. — Т.: Ўқитувчи, 1992. — 165 б.

Исҳоқов М., Содиқов Қ., Омонов Қ. Мангу битиглар. — Т.: ТДШИ, 2009. — 116 б.

Сафаров Ш. Прагмалингвистика. — Т., 2008. — 318 б.

Султонов И. Адабиёт назарияси. — Т.: Ўқитувчи, 1980. — 231 б.

Худойбердиева Ҳ. Иссиқ қор. Лирика. — Т.: Адабиёт ва санъат, 1979. — 182 б.

Ўзбек тилининг изоҳли луғати. — Т.: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2006. I т. — 680 б.; II т. — 672 б.; III т. — 688 б.; IV т. — 608 б.; V т. — 592 б.

Қошғарий Маҳмуд. Девону луғотит турк. I–III. — Т.: Фан, 1960. — Т.1. — 499 б.; 1961. — Т.2. — 427 б.; 1963. — Т.3 . — 466 б.

Қудратуллаев Ҳ. Юкуниш сиёсати // Тафаккур. — Тошкент: 2004. — №3. — Б. 83–87.

Юсуф Хос Ҳожиб. Қутадғy билиг. Транскрипция ва ҳозирги ўзбек тилига тавсиф. Қ.Каримов. — Т.: Ўзбекистон ССР “Фан” нашриёти, 1971.

Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, Çeviri: Reşit Rahmeti Arat. Тürk Tarih Kurumu Basım Evi, Ankara, 1991.