ТУРОННИНГ МАРКАЗИ БЎЛГАН ИККИДАРЁ ОРАЛИҒИДА ИЛМ-ФАН ТАРАҚҚИЁТИ

Admin bo'lib kirish (www.admin.slib.uz)

Tizim sinov (TEST) rejimida ishlamoqda! Murojat uchun @slib_support

Eski talqinga o'tish link

11 июн 2025

Asosiy til:O'zbek

ТУРОННИНГ МАРКАЗИ БЎЛГАН ИККИДАРЁ ОРАЛИҒИДА ИЛМ-ФАН ТАРАҚҚИЁТИ

Fan yo'nalishi:

6849a35f37279.pdf

PDF

“O‘zbekistonda xorijiy tillar” ilmiy-metodik elektron jurnal

Maqola chop etish see more

MAQOLA ANNOTATSIYASI

Ушбу мақолада пайғамбар Нуҳ алайҳиссаломнинг уч ўғли (Сом, Хом, Ёфас)дан тарқаган инсонлар, дунёнинг илк уч тили, Ёфас(Тур)нинг авлодлари ва турлар тўғрисида маълумотлар берилган. Шунингдек Буюк Турон, унинг маркази Туркистон, Туроннинг пойтахти Самарқандга тегишли фикрлар баён қилинган. Ўз навбатида Ўкуз ва Инжу Ўкуз дарёлари орасидаги ҳудуд, яъни Иккидарё оралиғи, шу ерда яшаган қабилалар, уларнинг умумий номига оид шарҳлар келтирилган. Шунингдек, ўкузбек ва ўзбек этнонимлари, туркий халқлар, туркий сулолаларни бошқарган уруғлар ва уларнинг келиб чиқишига алоқадор масалалар ёритилган. Буюк фалакшунос олим Али Қутчи, унинг ота уруғи ҳамда табақаси, қутчи қабиласи туркийларни озодликка олиб чиққан буюк Қутлуқ(Қут+луғ, Гудулу), яъни Элтариш хоқоннинг зурриёдлари эканлиги ҳақидаги изоҳлар берилди. Шу аснода туркийларнинг бошқа аслзода уруқ(уруғ)лари тўғрисидаги мулоҳазалар ҳам илгари сурилган. Нужум илмининг билимдони Алоуддин Абу-лҲасан Али ибн Муҳаммад Самарқандий Қутжи(Қутчи)нинг ҳаёт йўли, илмий ишлари ва фаолиятига оид исботлар келтирилган. Самарқанд нужум мактабидаги илмий кашфиётлар учун муҳим бўлган кенглик нуқтасининг топилишига тегишли маълумотлар берилди. Мирзо Улуғбек бошчилигида тузилган “Зижи жадди Кўрагоний” юлдузлар жадвали ва унинг ўзига хос жиҳатлари ёритилган. Шу фикрнинг давоми сифатида Али Қутчининг Самарқанд нужум мактаби топшириқларини ва давлат вазифаларини сидқидилдан бажарганлиги ҳамда унинг астрономия соҳасидаги жаҳоншумул хизматига хос фикрлар баён этилган. Шунингдек Али Қутчининг Самарқанд кутубхонасидаги ноёб китобларни яшириши билан боғлиқ қайдлар айтиб ўтилди. Якуний изоҳ сифатида Али Қутчининг Туркиядаги илмий фаолияти ва Самарқанд нужум мактабининг ютуқларидан Европа олимларини хабардор этганлиги ҳақидаги изоҳлар келтирилган.

MUALIFLAR

Teglar

# Турон# Туран# Turan# species# СОМ# турлар# ham# Нуҳ алайҳиссалом# Хом# Ёфас (Тур)# Иккидарё оралиғи# ўкузбеклар# қутчилар# олим Али Қутчи# Самарқанд нужум мактаби# кенглик нуқтаси# юлдузлар жадвали# пророк Ной# Хам# Йофас (Тур)# Междуречье# окузбеки# кутджи# учёный Али Кутджи# Самаркандская школа астрономии# расположение звёзд# Noah# Sam# Yofas (Tour)# the range of two river# ukuzbeks# kutchies# scientist Ali Kutchi# Samarkand nujum school# latitude point# star table

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

ROI:

https://eroi.uz/11.0222/A0625-0010

DOI:

Mavjud emas

Foydalanilgan adabiyotlar

Абдуллаев И., Ҳикматуллаев Ҳ. Самарқандлик олимлар. — Тошкент: Фан, 1969. — 102 б.

Абдураҳмонов Ғ., Рустамов А.. Қадимги туркий тил. — Tошкент: Ўқитувчи, 1982. —166 б.

Абулғозий Б. Шажарайи турк. — Тошкент: Чўлпон нашриёти, 1992. — 192 б.

Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. 20 томлик. Муҳокамат уллуғатайн. 16-жилд. — Тошкент: Фан, 2000. — 245 б.

Аҳадова М. Ўрта Осиёлик машҳур олимлар ва уларнинг математикага доир ишлари. Тошкент: Ўқитувчи, 1983. — 212 б.

Аҳмедов Б. Улуғбек. — Тошкент: Фан, 1965. — 328 б.

Владимир Соснин, Муҳаммад Очил. Амир Темур ғори ажойиботлари. — Тошкент: Чўлпон, 1992. — 32 б.

Иброҳимов А. Бизким ўзбеклар. — Tошкент: Шарқ, 2011. — 460 б

Лафасов У. Турон қавмлари. — Tошкент: Истиқбол, 2008. — 230 б.

Маҳмуд Кошғарий. Девону луғатит турк. Уч томлик. Биринчи том. — Тошкент: Фан, 1960. — 499 б.

Мирзо Улуғбек. Тўрт улус тарихи. — Тошкент: Чўлпон нашриёти, 1994. — 351 б.

Мўминов И. Амир Темурнинг Ўрта Осиё тарихида тутган ўрни ва роли. — URL: https://kh-davron.uz/yangiliklar/tarixiy-sana/ibrohim-mominov-amirtemurning-orta-osiyo-tarixida-tutgan-orni-va-roli-2.html

Насимхон Р. Турк хоқонлиги. — Тошкент: Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси. 1993. — 142 б.

Ниёзов Қори Т.Н. Улуғбек ва унинг илмий мероси. — Тошкент: Ўзбекистон, 1971. — 294 б.

Носируддин Бурҳонуддин Рабғузий. Қисаси Рабғузий. — Tошкент: Ёзувчи. 1990. — 235 б.

Ўзбекистон миллий энциклопедияси. 1-жилд. — Тошкент. 2000. — 735 б.

Усмон Турк. Туркий халқлар мафкураси. — Tошкент: Чўлпон. 1995. 104 б. https://kitobxon.com/uz/kitob/turkiy-halqlar-mafkurasi

Хайруллаев М. Маънавият юлдузлари. — Тошкент: Абдулла Қодирий номидаги халқ мероси, 1999 — 407 б.

Ҳусанов Н. Ўзбек антропонимлари тарихи. — Тошкент: Наврўз, 2014. — 242 б.

Чўлпон Абдулҳамид Сулаймон ўғли. Асарлар. 4-жилдлик. 1-жилд. — Тошкент: Академ нашр, 2016. — 360 б.