logo
calendar14 август 2025
view2
Asosiy til:Rus

TURKIY TILLI AUDITORIYADA RUS ADABIY TALAFFUZINI O‘RGATISH METODIKASI: EVOLYUTSIYA, DAVRLAR (XIX ASRNING OXIRI – XXI ASRNING BOSHLARI)

Fan yo'nalishi:
pdf

689dec830b68c.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Maqolada turkiy xalqlarning rus adabiy talaffuzini diaxron va sinxron aspektda o‘rgatish evolyutsiyasining dolzarb muammosi ko‘rib chiqildi. Hozirgi kunda MDHda rus tilini o‘qitish bir markazdan (SSSRdagi kabi: Moskvadan) tartibga solinmaydi. Uni o‘qitish metodikasi monosentrik variantdan polisentrik variantga o‘tdi (MDHning har bir mamlakati uni maktab va oliy ta’lim muassasasida o‘qitish mazmuni va hajmini o‘zi belgilaydi). Shu bilan birga, taʼlim maqsadi uchun rus tili mazmuni monosentrik bo‘lib qoladi: taʼlim jarayoniga bitta adabiy variantda kiritiladi. MDHda yuzaga kelgan sotsiolingvistik vaziyat amaldagi davlat tillari fonida rus tilining ijtimoiy funksiyalari torayishi sharoitida tovush tizimlarining aksent-fonem (rus tili) va singarmofonem (turkiy tillar) xususiyatlarini hisobga olgan holda umuman rus tilini va adabiy talaffuzni o‘qitishning anʼanaviy metodikalarini qayta ko‘rib chiqishni taqozo etadi. Tadqiqotning maqsadi – turkiy xalqlarga rus adabiy talaffuzini o‘rgatishni takomillashtirish bo‘yicha uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqish uchun lingvometodik konsepsiyalarning diaxronik va sinxronik jihatlarini hisobga olgan holda lingvokontrastiv va lingvodidaktik asoslarni yaratishdan iborat. Аdabiy talaffuzga o‘rgatishni maktabda, oliy ta’lim muassasasida rus tili majburiy umumtaʼlim fani bo‘lgan turkiy tilli respublikalardagi ko‘p tilli va ko‘p madaniyatli vaziyat sharoitida o‘tmish tajribasiga va uni takomillashtirishga tayangan holda tashkil etish taklif etiladi. Inofoniyada rus talaffuzini o‘rgatish tarixi (1917- yilgacha va undan keyin) 4 davrdan iborat. Bu davrlarda ishlab chiqilgan inofonlar talaffuzini o‘rgatishning to‘rtta ilmiy-metodik konsepsiyasi (metodikasi) SSSR va hozirgi MDH respublikalarida rus tilini o‘qitishning umumiy metodikasini shakllantirishda ijobiy rol o‘ynadi. Ishning nazariy ahamiyati inofon muhitida rus tili talaffuzini o‘rgatish bo‘yicha to‘rtta ilmiy-metodik konsepsiyani shakllantirishning ilmiy asoslarini aniqlash va tavsiflash, ularni zamonaviy polisentrik sharoitlarda sintez qilish va takomillashtirish imkoniyatlari bilan izohlanadi. Tadqiqot natijalarining amaliy ahamiyati davlat (ona) tili ustuvorligi sharoitida rus tili talaffuzini o‘rgatishning o‘ziga xos xususiyatlarini sintez qilishni hisobga olgan holda filolog-talabalar uchun mashqlar tizimini yaratish mumkinligi bilan izohlanadi. Ishning istiqbollari rus tilini o‘qitish metodikasining polisentrikligi sharoitida turkofonlarning adabiy talaffuzini o‘rgatish bo‘yicha o‘quv qo‘llanmasini yaratish imkoniyatidan iborat. Ishda ilmiy tahlilni chuqurlashtirish, tegishli ilmiy-uslubiy natijalar olish imkonini beruvchi ichki til va tillararo taqqoslash, minimal juftliklarni qarama-qarshi qo‘yish va boshqa usullardan foydalanilgan.

MUALIFLAR

Teglar

# methodology# Методика# interference# metodika# интерференция# interferensiya# history of teaching Russian pron# four periods# native and non-native languages# similarities and differences# история обучения русскому произн# четыре периода# родной и неродной языки# сходства и различия# rus tili talaffuzini o‘rgatish t# to‘rt davr# ona va xorijiy tillar# o‘xshashliklar va farqlar

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Аванесов Р.И. Русское литературное произношение. — Москва: Просвещение, 3-е изд., доп. и перераб. 1984. — 384 с.

Азимов Э.Г., Щукин А.Н. Словарь методических терминов (теория и практика преподавания языков). — Санкт-Петербург: Златоуст, 1999. — 472 с.

Алтынсарин И. Начальное руководство к обучению казахов русскому языку // Алтынсарин И. Избранные произведения. —Алма-Ата: (1879), 1957. — С. 184-225.

Байтұрсынов А. Тіл тағылымы (қазақ тілі мен оқу-ағартуға қатысты еңбектері). —Алматы: Ана тілі, 1992. — 447 б.

Бельдиян В.М. Научно-методические проблемы обучения фонетике современного русского языка студентов национальных групп: Опыт системного анализа. — Ташкент: Фан, 1980. — 148 с.

Джаксыбаева В.А. Лингводидактические основы обучения учащихся русскому литературному произношению в условиях диалектов узбекского языка Южного Казахстана (5-7 классы). Автореф. дисс. на соиск. уч. степ. канд. пед. наук. — Алматы: 2010. — 27 с.

Джусупов М. Звуковые системы русского и казахского языка. Слог. Интерференция. Обучение произношению. — Ташкент: Фан, 1991. — 240 с.

Джусупов М. Переход с кирилицы на латиницу и проблема лингвогнрафической интерференции в русской речи тюркофона // Вестник РУДН. Серия: Русистика. — Москва: 2022. Т.20, №3. — С.312-329.

Джусупов М. Речевая интерференция как результат двуединого отрицательного воздействия// Вестник РУДН. Серия: Теория языка. Семиотика. Семантика. — Москва: 2021. Т.12. №1. — С.23-41.

Джусупов Н.М. Теория выдвижения в лингвистических исследованиях: истоки, тенденции, вопросы интерпретации// Вестник РУДН. Серия: Теория языка. Семиотика. Семантика. — Москва: 2016. №2. — С.41-50.

Джусупов Н.М. Языковая девиация как особый тип выдвижения: общелингвистические и лингвостилистические аспекты// Вестник КГУ им. Ш.Уалиханова, Серия филологическая, 2018. №1 (2). С. 54- 58.

Досмухедулы Х. Закон сингармонизма в кайсак-киргизском языке//Аламан, Алматы: Ана тілі, 1991. — С.81-99. (Ташкент, 1925) Каленчук М.Л., Касаткин Л.Л., Касаткина Р.Ф. Большой орфоэпический словарь русского языка. 2-ое изд. — Москва: АСТПресс, Школа, 2018. — 1078 с.

Краснокутская Н.В. Реализация принципа учета родного языка в учебниках русского языка для иностранцев// Вестник РУДН. Серия: Русистика. 2020. Т. 18. № 3. — С. 342-358.

Московкин Л.В. Развитие представлений о методе обучения в дидактике и лингводидактике// Вестник РУДН. Серия: Русистика. 2020. Т. 18. № 3. — С. 295-314.

Поливанов Е. Д. Опыт частной методики преподавания русского языка узбекам. — Ташкент: (1935), 1968. — 128 с.

Реформатский А.А. Из истории отечественной фонологии. Очерк. Хрестоматия. — Москва: 1970. — 528 с.

Реформатский А.А. Фонология на службе обучения произношению неродного языка// Реформатский А.А. Из истории отечественной фонологии. Очерк. Хрестоматия. — Москва: 1970. — С. 505-515.

Шаклеин В.М. Русская лингводидактика: история и современность. — Москва: изд. РУДН, 2008. — 209 с.

Шанский Н.М. О некоторых актуальных вопросах методики русского языка как науки //Проблемы совершенствования содержания и методов обучения русскому языку в 4-8 классах. Москва: Педагогика, 1969. — С. 9-14.

Щерба Л. В. Фонетика французского языка. Изд. 7. — Москва: Высшая школа, 1963. — 309 с.

Щукин А.Н. Лингводидактический энциклопедический словарь: более 2000 единиц. — Москва: Астрель: АСТ: Хранитель, 2007. — 747 с.

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.