Annotatsiya. Kirish. Issiqlik elektr stansiyalarining (IES) mavjud potensialidan foydalangan holda samaradorlik ko‘rsatkichlarini oshirish, jumladan, stansiyaning issiqlikdan foydalanish koeffitsiyentini oshirish dolzarb masalalardan biridir. Bug‘ turbinasi va bug‘ generatorining belgilangan davrda nominal ishlashi, tez harakatlanadigan reduksion-sovitish qurilmasi (THRSQ) orqali doimiy ravishda minimal bug‘ miqdorini o‘tkazib turish orqali ta’minlanadi. Bu holat issiqlik elektr markazidan texnologik bug‘ iste’molchisi mavjud bo‘lganda zarar keltirmaydi, lekin bu qurilmalarning organik yoqilg‘ilar iste’mol qilish natijasida hosil bo‘lgan harorat va bosim ko‘rsatkichlarining qiymatini pasaytirish xususiyati energetik qurilmalarning ekspluatatsiyasi davomida issiqlik tashlamalarini keltirib chiqaradi. Usul va materiallar. Issiqlik elektr markazlarining asosiy vazifasi, iste’molchini issiqlik energiyasi bilan ta’minlash, elektr energiyasini qo‘shimcha yoki ikkilamchi energiya sifatida ishlab chiqarish va uni iste’molchilarga yetkazib berishdan iborat. Bunday holda, iste’molchilarni issiqlik energiyasi bilan uzluksiz va barqaror ta’minlash uchun THRSQ o‘rnatiladi va turbogeneratorlarda nosozliklar bo‘lsa, favqulodda vaziyatlarning oldini olish uchun THRSQ tezkor ishga tushiriladi. Tadqiqotlar davomida RSQ va THRSQning ishlashidan hosil bo‘ladigan issiqlik tashlamalaridan samarali foydalanish imkoniyatlarini baholash ishlari amalga oshirildi. Ushbu issiqlikdan foydalanib, texnologik ahamiyatga ega bo‘lgan bir qator ikkilamchi mahsulotlarni olish mumkinligi asoslandi, prinsipial issiqlik sxemalari ishlab chiqildi. Natijalar. THRSQga yo‘naltirilgan asosiy bug‘ oqimining 30 % i o‘simlik yoki polietilen chiqindilarini termik qayta ishlash (pirolizlash) jarayoni uchun foydalanildi va bir necha turdagi ikkilamchi mahsulotlarni olindi. Keyingi navbatda – piroliz qurilmasida hosil bo‘lgan bug‘ni sovutish va sovutish jarayonida kondensatorda bug‘ hosil bo‘lishining yashirin issiqligi, kimyoviy tozalangan suvni 45-50 °S haroratda, siklni ta’minlash deaeratoriga (STD) yetkazib berish uchun issiqlikka o‘tkaziladi. Jarayon natijasida sikldagi qo‘shimcha suvning harorati taxminan 8-10 °C ga oshadi va 54-55 °S ga yetadi. Bunday holda, deaeratsiya jarayoni odatdagidan tezroq sodir bo‘ladi. Xulosa. Piroliz qurilmasining reaktoriga (V=0,382 m3) 10 kg polietilen chiqindisi bir martaga yuklanadi va jarayon oxirida 11 litr suyuqlik, 0,3 m3 to‘yingan uglevodorodli gazsimon modda va 0,3 kg ga yaqin kul hosil bo‘ladi. Polietilen chiqindilarini qayta ishlash natijasida olingan suyuqlik tarkibini tahlil qilganda, 88% RDV markali lok-bo‘yoq materiallarini erituvchi suyuqliklar markasiga mos kelishi aniqlandi.