logo
calendar2 октябр 2025
view2
Asosiy til:O'zbek

ADABIY TIL LEKSIKASINING SHEVA SOʻZLARI BILAN BOYITILISHI: TAJRIBALAR, TAKLIFLAR

Fan yo'nalishi:
pdf

68de7350d7409.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Bu maqolada sheva soʻzlarining adabiy til leksikasini boyitish imkoniyatlari haqida mulohazalar bildirilgan. Ma’lumki, jahondagi har bir xalq o‘z tarixi, madaniyati va taraqqiyotini o‘z qo‘li bilan bunyod etadi. O‘zga millatdan farqlanib turishiga va oʻzligini anglashga xizmat qiluvchi ona tilining rivojlanishi va taraqqiyotini ta’minlash ham shu xalqning eng muhim va birlamchi vazifalaridan biridir. Zero, muayyan xalqning betakrorligini, o‘ziga xosligini ko‘rsatuvchi til, madaniyat, urf-odat va qadriyatlarning yaratilishi, saqlanishi, rivojlanishi shu xalqning umummilliy faoliyatiga bog‘liq. Tarix saboqlaridan shu narsani anglab yetgan o‘zbek xalqi ham o‘z madaniyatini, xususan, tilini imkon qadar sof saqlashga, tafakkur va madaniyat rivojiga hamohang ravishda rivojlantirishga harakat qilmoqda. Bu esa bizni — shu til egalarini sergaklikka, hushyorlikka, til milliyligini saqlashda faollikka undaydi. Maqolada mazkur masalada milliy tilshunoslik tajribalari haqida qisqacha tavsif berilgan va ularning natijadorligi haqida fikrlar aytilgan. Shuningdek, oʻtgan asrda shevalarning oʻrganilishi, izohli lugʻatning yaratilishi va unda sheva soʻzlarining aks etishi boʻyicha kuzatish natijalari bayon etilgan. Sheva soʻzlarining adabiy til leksikasiga qabul qilinish jarayonlari va uning lingvistik jihatlari lugʻatchilik tajribalari asosida izohlangan. Soʻnggi yillarda mazkur masalalarga qaratilgan ishlar haqida ham ma’lumot berilgan. Mazkur jabhadagi ishlar bugungi kunda til sofligi va mukammalligi uchun xizmat qilishi asoslangan. Shuningdek, bugungi kunda shevalarda qoʻllanayotgan va adabiy til leksikasini toʻldirishi mumkin boʻlgan ayrim soʻzlarning lingvistik imkoniyatlari ochib berilgan.

MUALIFLAR

Teglar

# lexical gap# dialect words# диалектные слова# литературная норма# literary norm# лексическая лакуна# language lexicon# unnamed concept# linguistic need# literaryization# til leksikasi# leksik boʻshliq# sheva soʻzlari# nomsiz tushuncha# lisoniy ehtiyoj# adabiylashtirish# adabiy me’yor# лексикон языка# неименованный концепт# языковая потребность# литературизация

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Alisher Navoiy. Muhokamat ul-lug‘atayn / To‘la asarlar to‘plami, 10-jild. — T.: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2012. — 684 b.

Hasanov Majid. Dilda borim. — T.: Bookmany print, 2022. — 168 b.

Norbayeva Sh. Xorazm shevalari leksikasining onomasiologik tadqiqi: Filol.f.dok.diss. — T., 2024. — 270 b.

Poʻlatova S. Hozirgi oʻzbek adabiy me’yoridagi lakunalar (Vobkent tumani misolida) // So‘z san’ati. — 2021. — №1, IV jild. — B. 6–10.

Xolmanova Z., Nasriyeva D. Oʻzbek shevalaridagi lakunar birliklar lugʻati. — T.: Bookmany print, 2022. — 168 b.

Абдураҳмонов Х., Маҳмудов Н. Сўз эстетикаси. — Т.: Фан, 1981. — 60 б.

Аллабердиев А. Бухоро ўғуз шевалари лексикаси: Филол.ф.б.ф.д (PhD) дисс. — Т., 2018. — 239 б.

Гак В. О. О некоторых закономерностях развития лексикографии (учебная и общая лексикография в истерическом аспекте) // Актуальные проблемы учебной лексикографии. — М., 1977. — С. 10–16.

Ғуломов A., Тихонов Н., Қўнғуров Р. Ўзбек тили морфем луғати. — Т.: Ўқитувчи, 1977. — 420 б.

Жомонов Р. Ўзбек тилининг изоҳли луғати учун диалектизмлардан сўз танлаш принциплари ва уларнинг берилиши: Филол. фанлари номзоди... дисс. — Т., 1991. — 203 б.

Жўраев Б. Ўзбек адабий тили ва ўзбек диалектлари. — Т.: “Қизил Ўзбекистон”, “Правда Востока” ва “Ўзбекистони сурх” бирлашган нашриёти, 1963. — 46 б.

Жўраев Х. Ўзбек тили турк-калтатой шевасининг фонетик ва лексик хусусиятлари (Самарқанд, Жиззах, Сирдарё областлари материаллари асосида). — T.: Фан, 1981. — 144 б.

Ишаев А. Ўзбек диалектал лексикографияси. — Т.: Фан, 1990. — 140 б.

Маҳмудов Н. Тил тилсими тадқиқи. — Т.: “Mumtoz so‘z”, 2017. — 178 б.

Маҳмудов Н. Тилимизнинг тилла сандиғи. — Т.: Ғафур Ғулом номидаги НМИУ, 2012. — 152 б.

Муродова Н. Ўзбек адабий тили ва шевалар лексикасининг қиёсий тадқиқи. — Т.: Фан, 2002. — 156 б.

Мусаева Ф. Лакуна ҳодисаси ва уни бартараф этишда шева лексикасининг аҳамияти // Ўзбек тили ва адабиёти. — 2020. — № 3. — Б. 97.

Мусаева Ф. Оламнинг диалектал лисоний манзараси // Ўзбек тили ва адабиёти. — 2018. — № 4. — Б. 105.

Мусаева Ф. Ўзбек шеваларида метафора // Ўзбек тили ва адабиёти. — 2019. — №4. — Б. 113.

Мусаева Ф. Ўзбек шеваларининг лингвомаданий тадқиқи. — Т.: Фан, 2019. — 120 б.

Муҳаммаджонов Қ. Жанубий Қозоғистондаги ўзбек шевалари (қарлуқ ва қипчоқ тип материаллари асосида). — T., 1981. — 179 б.

Решетов В.В. Кураминские говоры Ташкентской области (фонетическая, морфологическая система): Автореф. дисс...д-ра филол. наук. — Т., 1951. — 20 с.

Ўзбек тилининг изоҳли луғатини тузиш учун қўлланма. — Т.: Фан, 1964. — 84 б.

Ўзбек халқ шевалари луғати (масъул муҳаррир Ш.Шоабдураҳмонов). — Т.: Фан, 1971. — 408 б.

Усманова Ш. Олтой тилларидаги муштарак маиший лексика тадқиқи: Филол. фанлари докт... дис. — Т., 2011. — 324 б.

Фитрат. Тилимиз / Танланган асарлар. IV жилд. — Т.: Маънавият, 2006. — Б.128–131.

Ҳасанов А. Ўзбек адабий тилидаги лексик лакуналарнинг диалектал асослари: Филол.ф.б.ф.д (PhD) дисс. автореф. — Т., 2021. — 55 б.

Ҳожиев А. Совет даврида ўзбек адабий тилининг тараққиёти. III томлик. 3-том (сўз ясалиши ва лексика). — T.: Фан, 1991. — 188 б.

Ҳозирги ўзбек адабий тили. I том (Фонетика. Лексикология. Морфология). — Т.: Фан, 1966. — 392 б.

Шоабдураҳмонов Ш. Ўзбек адабий тили ва ўзбек халқ шевалари. — Т.: ЎзФА, 1962. — 372 б.

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.