logo
calendar15 декабр 2025
view2
Asosiy til:O'zbek

QUYOSH NURLANISHINING ATMOSFERADAGI YO‘LI, STANDARTLARI VA UNING FOTOELEKTRIK TIZIMLARGA TA’SIRI

Fan yo'nalishi:
pdf

693fb63209412.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Ushbu maqola quyosh nurlanishining Yer atmosferasidan o‘tish yo‘li va uning fotoelektrik tizimlar samaradorligiga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda “Havo massasi” (Air Mass – AM) tushunchasi chuqur tahlil qilinib, AM0 (kosmik sharoit), AM1.5D (to‘g‘ridan-to‘g‘ri nurlanish) va AM1.5G (global nurlanish) kabi xalqaro standart spektrlarining fizik asoslari va amaliy ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, atmosferaning quyosh spektriga ta’siri – intensivlikning pasayishi va spektral tarkibning o‘zgarishi – turli geografik sharoitlarda fotoelektrik qurilmalarning ishlashiga qanday ta’sir qilishi o‘rganilgan. Maqolada standart spektrlar (ASTM G173-03 va boshqalar) asosida fotoelektrik panellarning quvvat chiqishi va energiya samaradorligini baholashning nazariy va eksperimental usullari taqdim etilgan. Xususan, reflektorli tizimlarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri va sochilgan nurlanish komponentlarining ahamiyati alohida ta’kidlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, fotoelektrik tizimlarni loyihalash, sinovdan o‘tkazish va samaradorligini prognozlashda geografik joylashuv va atmosfera sharoitlariga mos AM standartini tanlash hal qiluvchi ahamiyatga ega. Maqola fotoelektrik tizimlarni modellashtirish va ularning haqiqiy ishlashini bashorat qilishda AM standartlaridan foydalanishning metodologik asoslarini taklif etadi. Tadqiqotda, shuningdek, havo tarkibiy qismlari (suv bug‘i, CO₂, ozon)ning quyosh spektrining ma’lum so‘rilish chiziqlarida yutilishiga bog‘liq spektral o‘zgarishlar fotoelektrik modullarning spektral sezgirligi bilan solishtirilgan. Bu esa turli xil yarimo‘tkazgich materiallar asosidagi (masalan, kristalli kremniy, yupqa qatlamli texnologiyalar) fotoelektrik konvertorlarning atmosfera sharoitlarida har xil ishlashini tushunish imkonini beradi. Quyosh nurlanishining balandlik bilan ortishi va buni hisobga oluvchi empirik model O‘zbekistonning baland tog‘li hududlari (masalan, Alpomish, Adelung) kabi mintaqalarda fotoelektrik stansiyalarning energiya ishlab chiqarish salohiyatini aniqroq baholash uchun qo‘llanadi.

MUALIFLAR

Teglar

# солнечное излучение# solar radiation# солнечный спектр# solar spectrum# энергетическая эффективность# photovoltaic systems# фотоэлектрические системы# quyosh nurlanishi# energiya samaradorligi.# energy ef�iciency# havo massasi# AM0# AM1.5\1.5D# AM1.5G# spektral intensivlik# fotoelektrik tizimlar# quyosh spektri# воздушная масса# AM1.5/1.5D# спектральная интенсивность# air mass# spectral intensity

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

ASTM. (2003). G173–03 Standard Tables for Reference Solar Spectral Irradiances: Direct Normal and Hemispherical on 37° Tilted Surface.

Bird, R. E., Hulstrom, R. L., & Lewis, L. J. (1983). Terrestrial solar spectral data sets. Solar Energy, 30, 563.

Collins, D. G., Blattner, W. G., Wells, M. B., & Horak, H. G. (1972). Backward Monte Carlo calculations of polarization characteristics of the radiation emerging from spherical shell atmospheres. Applied Optics, 11, 2684–2696.

Gueymard, C. A. (1995). SMARTS: A simple model of the atmospheric radiative transfer of sunshine: Algorithms and performance assessment. Florida Solar Energy Center, FSEC–PF–270–95.

Gueymard, C. A. (2001). Parameterized transmittance model for direct beam and circumsolar spectral irradiance. Solar Energy, 71(5), 325–346.

Gueymard, C. A. (2004). The sun’s total and spectral irradiance for solar energy applications and solar radiation models. Solar Energy, 76(4), 423–453.

Gueymard, C., Myers, D., & Emery, K. (2002). Proposed reference irradiance spectra for solar energy systems testing. Solar Energy, 73(6), 443–467.

Jacot, J., & Randall, J. (1990). Is AM1.5 applicable in practice? Modelling eight photovoltaic materials with respect to light intensity and two spectra. Renewable Energy, 28(12). https://doi. org/10.1016/S0960-1481(03)00068-5

Kasten, F., & Young, A. T. (1989). Revised optical air mass tables and approximate formulas. Applied Optics, 28, 4735–4738.

Kurtz, S. R., Myers, D., Townsend, T., Whitaker, C., Maish, A., Hulstrom, R., & Emery, K. (2000). Outdoor rating conditions for photovoltaic modules and systems. Solar Energy Materials, 62(4), 379–391.

Laue, E. G. (1970). Measurement of solar spectral irradiance at various altitudes. Solar Energy, 13, 43–57.

Meinel, A. B., & Meinel, M. P. (1976). Applied Solar Energy. Addison–Wesley.

Myers, D. R., Kurtz, S. R., Whitaker, C., & Townsend, T. (2000). Preliminary investigations of outdoor meteorological broadband and spectral conditions for evaluating photovoltaic modules and systems. NCPV Program Review Meeting, Denver. NREL BK-520-28064.

Myers, D. R., Kurtz, S. R., Emery, K., Whitaker, C., & Townsend, T. (2000). Outdoor meteorological broadband and spectral conditions for evaluating photovoltaic modules. NREL Report CP-560-28187.

Myers, D. R., Kurtz, S. R., Emery, K., Whitaker, C., & Townsend, T. (2000). Meteorological broadband and spectral conditions for evaluating photovoltaic modules. In 28th IEEE Photovoltaic Specialists Conference (pp. 1202–1205). Anchorage, Alaska. NREL CP-520-28860.

NREL. (2004). Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5. rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5

Tursunov, M. N., Sabirov, Kh., & Akhtamov, T. Z. (2024). Reflektorlar bilan jixozlangan kichik quvvatli ko‘chma fotoissiqlik qurilma [Mobile low-power photo-thermal device equipped with reflectors]. SAP 2636.

Zalesskiy, V. B., Kalinovskiy, V. S., & Khodin, A. A. (2020). Metrologiya poluprovodnikovykh fotoelektricheskikh preobrazovateley solnechnoy energii [Metrology of semiconductor photovoltaic solar-energy converters]. Problemy fiziki, matematiki i tekhniki [Problems of Physics, Mathematics and Engineering], 3(44), 22–29.

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.