TOBEIYLARNING HADIS ILMIDAGI O‘RNI

Ushbu maqolada islom ilmlari tarkibida muhim mavqe’ga ega bo‘lgan hadis ilmining rivojida tobeiylarning tutgan o‘rni keng ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tobeiylar – sahobiylarni ko‘rib, ulardan ilm olgan, Qur’on oyatlari va hadislarni keyingi avlodlarga yetkazishda asosiy ko‘prik vazifasini bajargan zotlardir. Maqolada olimlar tomonidan tobeiy atamasiga berilgan turli ta’riflar, ularning ilmiy maqomi hamda roviylikdagi mas’uliyati manbaviy dalillar asosida yoritilgan. Shuningdek, tobeiylarning tabaqalarga bo‘linishi, hadislarni rivoyat qilishdagi uslublari, sahobalardan hadisni qabul qilishdagi ehtiyotkorlik va aniqlik tamoyillari, jarh va ta’dil ilmining shakllanishiga qo‘shgan hissalari chuqur tahlil qilinadi. Tobeiylarning hadislarni nafaqat yodlab qabul qilganlari, balki ularni fiqhiy masalalar bilan bog‘lab sharhlaganliklari, shariat ilmlarining rivojiga bevosita ta’sir ko‘rsatganliklari ilmiy misollar bilan asoslanadi. Ayniqsa, Hasan al-Basriy, Sa’id ibn Musayyab, Ibrohim Naxaiy, Omir Sha’biy kabi mashhur tobeiylarning ilmiy merosi alohida o‘rganilib, ularning hadis ilmi va fiqh maktablari shakllanishidagi o‘rni ko‘rsatib berilgan. Maqola yakunida tobeiylarning ilmiy faoliyati musulmon ilmiy merosining uzluksizligini ta’minlashda muhim tarixiy bosqich bo‘lgani ta’kidlanadi.