Диншунослик методологиясининг шаклланишида Беруний усулининг ўзига хослиги

Беруний бир неча динлар тарихи ва таълимотини ўрганган бўлиб, бизга олим фаннинг турли соҳалари қаторида диншуносликка ҳам салмоқли ҳисса қўшганини, таъбир жоиз бўлса, ушбу фаннинг шаклланишида катта роль ўйнаганини таъкидлаш имконини беради. Шу билан бирга, биз Беруний диншунослигининг ўзига хос томонларини ҳам аниқлаш, ўрганиш зарур деб ҳисоблаймиз. Яъни, у дин масалаларини қандай тамойиллар асосида тадқиқ қилишга уринган? Бу жараёнда у ишонган, таянган, хулосаларга келишида асос вазифасини ўтаган ғоялар қайсилар эди? Уни бошқа диншунослардан ажратиб турадиган ўзига хос жиҳатлар нималардан иборат бўлган? каби саволларга жавоб берилади. Шунингдек, мақолада Беруний томонидан бошқа динларни ўрганишда қўлланилган услублар илк бор илмий ўрганилиб, таснифланган ҳамда бут ва санамлар, урф-одатлар, муқаддас китоблар, яратилиш, руҳ ва жинлар, қибла, дафн маросимлари, диний рамзлар каби масалалар, шунингдек, браҳманлик, буддавийлик, зардуштийлик, монийлик, юнон динлари, яҳудийлик, христианлик, собиийлик, Хоразм динлари, араб кўпхудолиги ва ислом борасида келтирган фикрлари илмий тадқиқ қилинган. Шу сабабли ҳам биз К.Атаман ҳамда Г.Каурларнинг Жеффери томонидан Берунийнинг диншунослиги тўлиқ очиб берилмаган, деган фикрларига (Kemal Ataman, 2008:59) қўшилган ҳолда мақолада Беруний диншунослигининг асосий йўналиши бўлмиш қиёсийлик жиҳатини очиб беришга эътибор қаратдик.