ПОТЕНЦИАЛ ВНУТРИ КОНФЕССИОНАЛЬНОЙ ТОЛЕРАНТНОСТИ В ТРУДАХ БОГОСЛОВОВ ХАНАФИТОВ-МАТУРИДИТОВ

Замонавий мусулмон умматининг жиддий муаммоларидан бири “такфир” масаласи ҳисобланади. Қайд этиш лозимки, ушбумуаммо бугун юзага келгани йўқ ваунинг чуқур тарихий илдизлари бор. “Такфир ” тарихан Али ва Муовия ўртасидаги можаро давридан келиб чиққан бўлиб, Али тарафдорларининг бир қисмиунинг низони ҳакамлик йўли билан ҳал қилишгауринишларини қоралаб, “Ҳукм фақат Аллоҳникидир ” шиори билан унинг қўшинидан ажралиб чиқди. Натижада ислом оламида хорижийлик ҳаракати вужудга келди. Расмий ҳокимият уни вақти-вақти билан бостириб, жисмонан йўқ қилиб турса-да, хорижийлик гоялари ҳам вақти-вақти билан жонланиб, турли кўринишларда намоён бўлди. XX-XXI асрлар ҳам бундан мустасно эмас. Турли радикал ҳаракатлар бу гояларни конфессиялараро қарама-қаршиликучун мафкуравий асос сифатида ишлатган. Бу муаммо собиқ иттифоқ мусулмонлари учун долзарб бўлишига қарамай, илмий доираларда ўрганилмаганлигича қолмоқда. Тадқиқот мақсади: Конфессиялараро бағрикенглик ғояларини шакллантиришда ҳанафий мазҳаби илоҳиётшунослари таълимотининг имкониятлари ҳақидаги фикрларни аниқлашдан иборат. Тадқиқот материаллари: тадқиқотнингманбавий асосини АбуҲанифа, АбуМансур алМотуридий, Абу Жаъфар ат-Таҳовий, Имом Насафий каби илоҳиёт олимларининг асарлари ташкил этади. Тадқиқот натижалари: тадқиқот натижасида илоҳиёт олимларининг «такфир»га оид баёнотлари ва инсонни мусулмон, деб тан олиш мезонлари аниқланди. Тадқиқотнинг янгилиги: мазкур тадқиқот доирасида илк бор бағрикенглик масаласига бағишланган нашрлар ҳақида умумий маълумот берилди ва баён этилган мавзу бўйича ҳанафий ақидавий меросининг мазмун-моҳияти таҳлил қилинди.