3

Ушбу мақолада Биринчи жаҳон уруши даврида Туркистон ўлкасининг ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаётида кутубхона ишларининг тутган ўрни ҳар томонлама таҳлил қилинади. Уруш шароитида мавжуд китоб фондларининг сақланиши, улардан фойдаланиш имкониятлари, аҳоли ўртасида китобхонлик маданиятининг сақланиб қолиши ва ривожланиш тенденциялари ёритилади. Шу билан бирга, кутубхоналардаги кадрлар етишмовчилиги, молиявий қийинчиликлар, санитар-гигиеник шарт-шароитлар, аҳоли учун ахборот таъминотида юзага келган муаммолар ҳам таҳлил қилиниб, уларни бартараф этиш бўйича амалга оширилган чора-тадбирлар кўриб чиқилади. Мақолада Туркистондаги жамоат кутубхоналари, ўқув муассасалари қошидаги кутубхоналар, оммавий ва ихтисослашган кутубхоналар фаолиятининг ўзига хос хусусиятлари тарихий манбалар асосида ёритилган. Шунингдек, уруш даври кутубхоначилик ишларига қандай таъсир кўрсатгани, ахборот оқимининг чекланиши, китоблар етишмовчилиги ва мафкуравий назоратнинг кучайиши жараёнлари ҳам алоҳида ўрганилган. Таҳлиллар Туркистон жамиятида кутубхоналарнинг ўқув-тарбиявий ва маърифий аҳамияти юқори бўлганини кўрсатади.

 

  • Количество прочтений 3
  • Дата публикации 12-01-2026
  • Язык статьиO'zbek
  • Страницы78-83
English

This article provides a comprehensive analysis of the state of library work in Turkestan during the period of the First World War. It examines the cultural, social, and educational functions of libraries, highlighting their role in preserving reading culture, disseminating knowledge, and supporting the informational needs of the population despite wartime restrictions. The study explores issues related to the preservation of book collections, the accessibility of literature, shortages in qualified personnel, financial limitations, and administrative constraints that shaped library operations. It further discusses the activities of public libraries, school and institutional libraries, as well as specialized and departmental collections, emphasizing their varying responsibilities and audiences. Attention is given to the impact of wartime conditions on library infrastructure, book supply, catalog development, and general readership trends. Based on historical documents and archival materials, the article concludes that libraries in Turkestan maintained significant cultural and educational influence even under severe wartime pressures. Their contribution to sustaining literacy, education, and public enlightenment remained essential to the social fabric of the region during this turbulent era.

Ўзбек

Ушбу мақолада Биринчи жаҳон уруши даврида Туркистон ўлкасининг ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаётида кутубхона ишларининг тутган ўрни ҳар томонлама таҳлил қилинади. Уруш шароитида мавжуд китоб фондларининг сақланиши, улардан фойдаланиш имкониятлари, аҳоли ўртасида китобхонлик маданиятининг сақланиб қолиши ва ривожланиш тенденциялари ёритилади. Шу билан бирга, кутубхоналардаги кадрлар етишмовчилиги, молиявий қийинчиликлар, санитар-гигиеник шарт-шароитлар, аҳоли учун ахборот таъминотида юзага келган муаммолар ҳам таҳлил қилиниб, уларни бартараф этиш бўйича амалга оширилган чора-тадбирлар кўриб чиқилади. Мақолада Туркистондаги жамоат кутубхоналари, ўқув муассасалари қошидаги кутубхоналар, оммавий ва ихтисослашган кутубхоналар фаолиятининг ўзига хос хусусиятлари тарихий манбалар асосида ёритилган. Шунингдек, уруш даври кутубхоначилик ишларига қандай таъсир кўрсатгани, ахборот оқимининг чекланиши, китоблар етишмовчилиги ва мафкуравий назоратнинг кучайиши жараёнлари ҳам алоҳида ўрганилган. Таҳлиллар Туркистон жамиятида кутубхоналарнинг ўқув-тарбиявий ва маърифий аҳамияти юқори бўлганини кўрсатади.

 

Русский

В данной статье всесторонне анализируется состояние библиотечного дела в Туркестане в период Первой мировой войны. Особое внимание уделяется роли библиотек в социально-экономической и культурной жизни региона, их месту в распространении знаний, поддержании культурной идентичности и удовлетворении информационных потребностей населения в условиях военного времени. Рассматриваются проблемы сохранности книжных фондов, доступности литературы, материально-технических ресурсов, кадрового обеспечения, а также влияние нехватки средств и ужесточения административного контроля. Помимо этого, анализируются особенности деятельности общественных, учебных, специализированных и ведомственных библиотек, их работа с различными категориями читателей. В статье также исследуется, как военные события повлияли на библиотечную инфраструктуру, книгообмен, комплектование фондов и чтение среди населения. На основе исторических источников и архивных материалов автор делает вывод о том, что, несмотря на объективные қiyinchiliklar, библиотеки Туркестана сохранили своё культурно-просветительское значение и сыграли важную роль в поддержании образовательного процесса в регионе.

Имя автора Должность Наименование организации
1 Olimjonov X.. доценти в.б. тарих фанлари бўйича фалсафа доктори Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети Тарих факультети
Название ссылки
1 1. Мирзиёев Ш.М Ҳозирги замон ва Янги Ўзбекистон. –Т.: Ўзбекистон, 2024. – 560 бет.
2 2. Абдуазизова Н.А. Туркистон матбуот тарихи (1870 – 1917). –Тошкент: Академия. 2000. – Б 238.
3 3. Абдулаҳадов Н., Жабборов С., Абдуллаев А. Фарғона азизлари тақдири. – Тошкент; Abu matbuot-konsalt, 2012. – 319 б.
4 4. Қосимова О., Ўзбекистонда кутубхоначилик иши тарихи. – Тошкент: 1992. – 197 б.
5 5. Олимжонов Х. Туркистонда кутубхона иши тарихи (1870-1917 йй.). т.ф.ф.д диссер., –Тошкент: 2022. – 147 б.
6 6. Охунжонов Э. Ватан кутубхонашунослиги тарихи. 1-қисм. – Т.: “Адолат”, 2004. – Б. 74.
7 7. Оҳунжанов Э. Кутубхонашунослик, архившунослик, китобшунослик: назарияси ва тарихи. – Тошкент: Таффаккур-Бўстони, 2011. – 520 б.
8 8. Хасанов Б. Миллий матбуотнинг икки дурдонаси. – Тошкент, 2015. – 103 б.
В ожидании