Муаммонинг келиб чиқиши. Сўнгги йилларда наноўлчамли NaА цеолитларини гидротермал синтез йўли билан олишга алоҳида эътибор қаратилди. Наноцеолитлар биогазни ҳар хил қўшимчалардан тозалашда самарали адсорбентлар ҳисобланади. Термо қайтариладиган, хусусан, метилцеллюлоза геллари муҳитида NaА наноцеолитларини синтез қилиш орқали уларнинг ўлчамларини бошқариш мумкин. Наноўлчамли заррачаларининг шаклланишини яъни NaА цеолити кристалларининг ўсишини реологик усул орқали реакцион муҳитнинг қовушқоқлиги бўйича назорат қилиш мумкин. Мақсади. Ишнинг асосий мақсади термо қайтариладиган метилцеллюлоза геллари муҳитида гидротермик синтез пайтида наноўлчамли NaА цеолитларини шаклланишидаги реологик хусусиятларини аниқлашдир. Методология. Paar Physica MCR301 реометрида наноўлчамли NaА цеолитлари синтезининг реологик хусусиятлари ўрганилди ва Peltier модули бўйича нанозаррачалар ҳосил бўлиши кузатилди. Реация муҳитининг қовушқоқлиги ҳар 1 °C / мин. да 293 дан 363 K гача бўлган турли мувозанат ҳароратида аниқланди. Илмий янгилиги. Илк бор реологик усул билан термо қайтариладиган юқоримолекуляр метилцеллюлоза геллари муҳитида А наноцеолити гидротермик синтез жараёнини назорат қилиш амалга оширилди. Аниқ ўлчамли NaА наноцеолитларини олишда бундай ёндашувнинг юқори самаралилиги турли ҳароратда реакция жараёнининг тезлашишида эканлиги кўрсатилди. Олинган натижалар. 2 - 8 % метилцеллюлоза гели иштирокида NaА наноцеолитларини гидротермал синтез жараёнини реологик тадқиқ қилиш шуни кўрсатадики, гель ҳосил бўлиши 40 °C да бошланади ва наноцеолит кристалларини жадал ўсиши 60 °C гача кузатилади. Нанозаррачалар ўлчамининг тор диапазон 80 – 350 нм билан тавсифланиши синтез рекциялари МЦ нинг сетка ғовакларида ўтиши туфайлидир. Хусусиятлари: - NaА наноцеолитлари заррачаларининг синтезини ва заррачаларнинг назоратини амалга ошириш учун реологик ёндашув; - биогазни тозалаш учун 80-350 нм ўлчамдаги наноцеолит намуналари