Muammoning kelib chiqishi. Xromatografiya usullarining muvoffaqiyati va ularni qo’llash sohalarining kengayishi, qo’llaniladigan sorbentlarni tanlash va ularning o’ziga xos tasiri bilan belgilanadi. Shuning uchun mahalliy xom-ashyolar asosida nanoo‘lchamli mezog’ovakli sorbentlar olish dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Ishning maqsadi. Xromatografiya uchun SiO2, TiO2, Al2O3 lar asosida mezog’ovakli nanosorbentlar olish va ularning fazaviy tarkibi, sirt va fizik-kimyoviy tavsiflarini o‘rganish. Metodologiya. Namunalarning fazaviy tarkibi difraktometriya, sirt tavsiflari skanerlovchi elektron mikroskopiya usulida o‘rganildi. Ilmiy yangiligi. Zol-gel texnologiyasini qo’llab mezog’ovakli nanosorbent namunalari SiO2 manbasi bo’lgan tetraetoksisilan va metall oksidlaridan sintez qilindi. Olingan sorbentlar fazaviy, sirt, fizik-kimyoviy tavsiflari bo’yicha mezog’ovak nanosorbentlarga mos kelishi isbotlandi. Olingan natijalar. Zol-gel texnologiyasi asosida tetraetoksisilan, metall oksidlari hamda polietilenglikol sirt-faol moddasi ishtirokida mezog‘ovakli nanosorbent sintez qilindi. Sintez jarayonida gel hosil bo’lishining tezlik konstantasi-( ) va faollanish energiyasi-(∆Еа) qiymatlari vaqt bo’yicha chiziqli transformatsiya qilish usulidan foydalanib aniqlandi. Gel hosil bo‘lishining faollanish energiyasi, uning hosil bo‘lish vaqtining haroratga bog‘liqligi lnt0-1=f(1/T) grafigini tuzish bilan aniqlandi.Xususiyatlari: - nanosorbentning solishtirma hajmi va g’ovaklarning o’rtacha diametri; - nanosorbent namunalarida mezog’ovaklarning diametri aniqlandi.