Muammoning kelib chiqishi: Yuqori konsentrlangan azot va fosfor o'g'itlarning makroelementlarining qo'llanilish koeffitsienti mos ravishda 50-70 va 20-30 foizdan oshmaydi. N, P, K larni irratsional yo'qotilishini kamaytirish maqsadida uzoq eriydigan o'g'itlar ishlab chiqiladi. Biroq ozuqaviy elementlari yuqori bo'lgan bu o'gitlarning toproqdagi samaradorligi kam o'rganilgan. Bu o'gitlarning ozuqaviy elementlari uzoq tasir etishi sababli o'simliklarni vegetatsiya davrida to'laqonli ozuqa bilan taminlaydi deb taxmin qilinadi. Natijada mavjud azot va fosfor tuproqda ortiqcha bo'lmaydi,bu esa yo'qotishlarni va atrof-muhitning ifloslanishini oldini oladi. Ishning maqsadi: yangi konsentratlangan fosforli o'g'itlarning sug'orish suvi bilan ammiak ionlari, nitratlar, fosfatlarning tanaffus qilish tezligini aniqlash orqali uzaytirilgan xususiyatlarini aniqlash. Metodologiya: Laboratoriya sharoitida an'anaviy va uzoq ta'sir etuvchi o'g'itlardan tuproqning sochiluvchan ustunlari bilan bir qatorda ammoniy nitrat va fosfat ionlarining chiqish tezligi taqqoslandi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi: Sug'oriladigan dehqonchilik uchun mo'ljallangan yangi konsentrlangan fosforli o'g'itlarning uzoq umr ko'rish xususiyatlarini aniqlashdan iborat. Boyitilgan superfosfat, ammoniylangan superfosfat va ammofosfat granulalaridan ammoniy ionlari, nitratlar, fosfatlar ajralib chiqish tezligining pasayishi (1,3–5 va undan ko'p) ko'rsatilgan. Olingan ma'lumotlar. Tuproqli ustunli namunaviy laboratoriya sharoitida yangi konsentratlangan fosforli o'g'itlar donalarning erishi va ozuqa moddalarining chiqishi davrining ko'payishiga yordam berishi isbotlandi. Ammofosli va uzoq muddatli o'g'itlar bilan filtrlangan suvda eriydigan fosfor darajasi eksperimentning 7-10 kunida maksimal darajaga yetdi, ammo superfosfat bilan boyitilgan filtrlarda P2O5 12,0 dan past bo'ldi; ammiaklangan superfosfat - 6,3 va ammonofosfat - 3,1 marta. Xususiyatlari: - o'g'it granulalaridan tuproq eritmasiga ammiak ionlari, nitratlar, fosfatlar tushishi qonuniyatlari aniqlandi; - yangi o'g'itlarning uzaytirilgan xususiyatlari aniqlandi; - tuproqdagi eritmada P2O5 ning suvda eriydigan shakllarining ajralib chiqish darajasi kontsentrlangan o'g'itlar tarkibidagi P2O5suv tarkibiga bevosita bog'liq.