Муаммонинг келиб чиқиши. Оддий, бойитилган ва қўш суперфосфатлар бирламчи фосфорли ўғитларга таъллуқлидир. Айниқса уларни кузги шудгорга берилганда самарали ҳисобланади. Оддий суперфосфат камерали, оқимли ёки камерали-оқимли усулларда табиий фосфатларни сульфат кислотаси, бойитилган суперфосфат сульфат ва фосфор кислоталари аралашмаси, қўш суперфосфат эса фосфор кислотаси билан парчалаш йўли билан ишлаб чиқарилади. Қизилқум фосфорит комплекси аммофос ишлаб чиқариши учун ювиб куйдирилган концентрат (ЮКК) ишлаб чиқаради. Ювиб қуритилган концентрат (ЮҚК) – ЮКК олиш учун мўлжалланган оралиқ фосфорит маҳсулоти ҳисобланади. ЮҚКни оддий суперфосфат қайта ишлаш амалий аҳамият касб этади. Ишнинг мақсади. Ангидрит режими шароитида ЮҚКга икки босқичли кислотали ишлов бериш йўли билан оддий суперфосфат олиш жараёнини ўрганишдан иборат. Методология. ЮҚКни парчалаш икки босқичда амалга оширилади: 1-чи босқичда асосий қисм ЮҚК (70-80%) фосфор кислотаси (45-50% Р 2О5) ва ангидрит шаклдаги кальций сульфат ҳосил қилиш учун 130 о С да концентрланган H2SO 4 билан парчаланади, 2-чи босқичда эса концентрланган Н3РО 4 тутган нордон реакцион масса қолган миқдордаги ЮҚК (20-30%) билан нейтралланади, натижада монокальцийфосфат ҳосил бўлади. Суперфосфат массадан доналар ҳосил бўлиш шароитини яхшилаш мақсадида уни окатка (жадал аралаштириш) жараёни сув иштирокида бошқарилади. Реакцион масса ва тайёр маҳсулотлардаги Р 2О5эркин миқдори метилоранж ва фенолфталеин индикаторлари иштирокида 0.1 н NaOH билан титрлаш орқали аниқланди. Р 2О5нинг умумий, ўзашувчан ва сувда эрувчан шакллари фотоколориметрик усулда аниқланди. Доналар мустаҳкамлиги ГОСТ 21560.2-82 бўйича ўлчанди. Илмий янгилиги. Ангидрит шароитида ЮҚК икки босқичли сульфаткислотали қайта ишлашнинг мақбул шароитлари топилди, бунда ишлов беришнинг 1-чи босқичида концентранган фосфор кислотаси ва сувсиз кальций сульфат, 2-чи босқида эса монокальцийфосфат ҳосил бўлади. Аслида 2-чи босқич монокальцийфосфат ҳосил бўлиши ва суперфосфат массаси донадорланишининг асосий механизми ҳисобланади, бу ерда фосфор кислотаси билан тўйинган кальций сульфати кристалларидан иборат каркас донадорлаш маркази вазифасини бажаради. Олинган натижалар. ЮҚКни сульфаткислотали ишлов бериш вақтини 2 дан 60дақиқагача ошириш унинг парчаланиш даражасини ошишига олиб келаиши кўрсатилган. ЮҚКни максимал парчалаш учун 20 дақиқа ва 100 %-ли H 2SO 4етарли бўлаиши аниқланди. Нордон фосфоркислотали гипсли массани 220 %-ли меъёрдаги ЮҚК билан нейтраллаш ҳақиқатдан суперфосфатни донадорланиш жараёнининг бошланғич нуқтаси ҳисобланади. Доналар ҳосил бўлиш шароитини яхшилаш учун суперфосфат массасини окатка қилиш (жадал аралаштириш) жараёнини 15% дан кам бўлмаган сув иштирокида олиб бориш талаб этилади. Бу ҳолатда етарлича юқори сифатга эга оддий суперфосфат олинади (0.17-0.96% Р 2О5эркин , 17.42-18.34% P2O5умум., ундан 70-80% сувда эрувчан шаклда бўлади, унинг доналар мустаҳкамлиги ˂2МПа). Хусусиятлари: - кетма-кетма икки босқичда ЮҚКга сульфаткислотали ишлов бериш; - ЮҚКни сульфаткислотали ишлов беришнинг 1-чи босқичи: концентрланган Н 3РО 4ва CaSO 4 кристалларини ҳосил қилиш; - фосфоркислотали гипсли массани ЮҚК билан нейтраллашнинг 2-чи босқичи: монокальцийфосфат ҳосил қилиниши ва суперфосфат массаси донадорланиши.
Обзор рынка минеральных удобрений в период пандемии. https://zen.yandex.ru/media/id/5c4439b76a175700ae7c79cb/obzor-rynka-mineralnyh-udobreniiv-period-pandemii-5f6452e8bdfa745d4023bdbc.