Нефрит ва унга ихлос ҳақида Абу Райҳон Берунийнинг қарашлари

Мақола қомусий олим Абу Райҳон Берунийнинг “Китаб ал-жамоҳир фи маърифат ал-жавоҳир” (“Минералогия”) номли асаридаги нефрит тоши ва унга ихлос масалаларига бағишланган. Асарда таърифланган нефрит минерали, унга нисбатан хитой халқида шаклланган инонч ва ихлос ҳамда халқ орасидаги ирим-сиримлар ўрганилган. Беруний турклар орасида нефрит тоши билан боғлиқ ирим-сирим, фетишистик қарашлар бўлганини айтади. Бундан ташқари, Хитойда эътиқод билан боғлиқ буддавий ва бошқа динларнинг барча ибодатхоналарида ғоят ажиб нефрит ҳайкалчалар ва катта ҳайкаллар сақланишини таъкидлаган. Жумладан, Шанхай шаҳри ҳомий худоси Будда шарафига оқ нефритдан ясалган улкан ҳайкали Чэнхуанмяо ибодатхонаси мисол тариқасида келтирилган. Шунингдек, мақолада Хитой халқининг нефрит тоши билан боғлиқ эътиқодий ва диний маросимлари, “нефрит маданияти” ва халқ табобатига оид анъаналари илмий таҳлил қилинган.