Charmning fizik-termodinamik xossalarining charm g'ovakliligi bilan o'zaro bog'lanishini tadqiq qilish
Fan yo'nalishi:San'at va gumanitar fanlarSan'at va gumanitar fanlar (turli xil)Tasviriy san'at va sahna san'atiKimyoviy muhandislikKimyoviy muhandislik (turli xil)KimyoKimyo (turli xil)MuhandislikMuhandislik (turli xil)
Milliy fan yo'nalishi (OAK):01.02.02 — Mashinalar, asboblar va uskunalar dinamikasi va mustahkamligi01.02.03 — Gruntlar va togʻ jinslari mexanikasi01.02.04 — Deformatsiyalanuvchan qattiq jism mexanikasi01.02.05 — Suyuqlik va gaz mexanikasi01.04.01 — Eksperimental fizikaning asboblari va usullari01.04.04 — Fizik elektronika01.04.06 — Polimerlar fizikasi01.04.10 — Yarimoʻtkazgichlar fizikasi02.00.01 — Noorganik kimyo02.00.02 — Analitik kimyo02.00.03 — Organik kimyo02.00.04 — Fizik kimyo02.00.06 — Yuqori molekulyar birikmalar02.00.07 — Kompozitsion, lok-boʻyoq va rezina materiallari kimyosi va texnologiyasi02.00.08 — Neft va gaz kimyosi va texnologiyasi02.00.09 — Tovarlar kimyosi02.00.10 — Bioorganik kimyo02.00.11 — Kolloid va membrana kimyosi02.00.12 — Nanokimyo, nanofizika va nanotexnologiya02.00.13 — Noorganik moddalar va ular asosidagi materiallar texnologiyasi02.00.14 — Organik moddalar va ular asosidagi materiallar texnologiyasi02.00.15 — Silikat va qiyin eriydigan nometall materiallar texnologiyasi02.00.16 — Kimyo texnologiyasi va oziq-ovqat ishlab chiqarish jarayonlari va apparatlari02.00.18 — Baliqchilik mahsulotlarini qayta ishlash va saqlash texnologiyasi04.00.10 — Geotexnologiya (ochiq, er osti va qurilish)04.00.04 — Gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi04.00.08 — Mineralogiya. Kristallografiya04.00.09 — Marksheyderiya04.00.11 — Quduqlarni burgʻulash va oʻzlashtirish texnologiyasi04.00.12 — Neft va gaz quvurlari, baza va omborlarini qurish hamda ishlatish04.00.13 — Neft va gaz konlarini oʻzlashtirish hamda ishlatish04.00.14 — Foydali qazilmalarni boyitish04.00.15 — Geologik razvedka ishlari texnologiyasi va texnikasi04.00.16 — Konchilik mashinalari04.00.17 — Konchilikda fizik jarayonlar05.01.01 — Muhandislik geometriyasi va kompyuter grafikasi. Audio va videotexnologiyalari05.01.02 — Tizimli tahlil, boshqaruv va axborotni qayta ishlash05.01.04 — Hisoblash mashinalari, majmualari va kompyuter tarmoqlarining matematik va dasturiy taʼminoti05.01.05 — Axborotlarni himoyalash usullari va tizimlari. Axborot xavfsizligi05.05.04 — Sanoat issiqlik energetikasi05.02.03 — Texnologik mashinalar. Robotlar, mexatronika va robototexnika tizimlari05.01.08 — Texnologik jarayonlar va ishlab chiqarishlarni avtomatlashtirish va boshqarish05.01.09 — Hujjatshunoslik. Arxivshunoslik. Kutubxonashunoslik05.01.10 — Axborot olish tizimlari va jarayonlari05.01.11 — Raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellekt05.02.02 — Mexanizmlar va mashinalar nazariyasi. Mashinashunoslik va mashina detallari05.02.04 — Standartlashtirish va mahsulotlar sifatini boshqarish05.02.05 — Mexanik va fizik-texnik ishlov berish texnologiyalari va jarayonlari. Stanoklar va asbob-uskunalar05.02.07 — Mashinasozlik mashinalari, apparatlari, agregatlari va qurilmalari05.02.06 — Konstruktsion materiallarga ishlov berish texnologiyalari va uskunalari05.02.08 — Er usti majmualari va uchish apparatlari05.04.01 — Telekommunikatsiya va kompyuter tizimlari, telekommunikatsiya tarmoqlari va qurilmalari. Axborotlarni taqsimlash05.03.02 — Metrologiya va metrologiya taʼminoti05.03.01 — Asboblar. Oʻlchash va nazorat qilish usullari (tarmoqlar boʻyicha)05.05.02 — Elektrotexnika. Elektr energiya stantsiyalari, tizimlari. Elektrotexnik majmualar va qurilmalar05.04.02 — Radiotexnika, radionavigatsiya, radiolokatsiya va televidenie tizimlari va qurilmalari. Mobil, tolaoptik aloqa tizimlari05.05.01 — Energetika tizimlari va majmualari05.05.03 — Yorugʻlik texnikasi. Maxsus yoritish texnologiyasi05.08.03 — Temir yoʻl transportini ishlatish05.05.08 — Elektronika05.05.09 — Yadro energetikasi qurilmalari va texnologiyalari05.05.10 — Atom reaktorsozligi, atom sanoati mashinalari, agregatlari va materiallari texnologiyasi05.06.01 — Toʻqimachilik va engil sanoat ishlab chiqarishlari materialshunosligi05.06.02 — Toʻqimachilik materiallari texnologiyasi va xomashyoga dastlabki ishlov berish05.06.03 — Teri, moʻyna, poyabzal va teri-galantereya buyumlari texnologiyasi05.06.04 — Tikuvchilik buyumlari texnologiyasi va kostyum dizayni05.07.02 — Qishloq xoʻjaligi va melioratsiya texnikalarini ishlatish, tiklash va tamirlash05.08.01 — Mamlakat, uning mintaqa, shahar va sanoat markazlarining transport tizimlari. Transport logistikasi05.08.02 — Temir yoʻllar va yoʻl xoʻjaligi05.08.04 — Navigatsiya va havo yoʻllari harakatini boshqarish05.08.05 — Temir yoʻllarning harakatlanuvchi tarkibi, poezdlarni tortish va elektrlashtirish05.09.01 — Qurilish konstruktsiyalari, bino va inshootlar05.08.06 — Gʻildirakli va gusenitsali mashinalar va ularni ishlatish05.09.02 — Asoslar, poydevor va er osti inshootlari. Koʻprik va transport tonnellari. Yoʻllar, metropolitenlar07.00.07 — Etnografiya, etnologiya va antropologiya05.09.03 — Issiqlik taʼminoti. Ventilyatsiya, konditsionerlash. Gaz taʼminoti va yoritish05.09.04 — Suv taʼminoti. Kanalizatsiya. Suv havzalarini muhofazalovchi qurilish tizimlari05.09.05 — Qurilish materiallari va buyumlari05.10.01 — Mehnatni muhofaza qilish va inson faoliyati xavfsizligi05.10.02 — Favqulodda holatlarda xavfsizlik. Yongʻin, sanoat, yadro va radiatsiya xavfsizligi06.01.04 — Agrokimyo06.01.11 — Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini saqlash va qayta ishlash07.00.02 — Fan va texnologiyalar tarixi07.00.01 — Oʻzbekiston tarixi07.00.03 — Jahon tarixi07.00.04 — Dinshunoslik07.00.05 — Xalqaro munosabatlar va tashqi siyosat tarixi07.00.06 — Arxeologiya09.00.01 — Ontologiya, gnoseologiya va mantiq09.00.03 — Falsafa tarixi09.00.04 — Ijtimoiy falsafa09.00.05 — Milliy gʻoya targʻiboti texnologiyalari09.00.06 — Gʻoyalar tarixi va metodologiyasi09.00.07 — Maʼnaviyat tarixi va nazariyasi09.00.08 — Maʼnaviy tarbiya09.00.09 — Maʼnaviy jarayonlar va texnologiyalar10.00.01 — Oʻzbek tili10.00.02 — Oʻzbek adabiyoti10.00.03 — Qoraqalpoq tili10.00.04 — Evropa, Amerika va Avstraliya xalqlari tili va adabiyoti10.00.05 — Osiyo va Afrika xalqlari tili va adabiyoti10.00.06 — Qiyosiy adabiyotshunoslik, chogʻishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik10.00.07 — Adabiyot nazariyasi10.00.08 — Folklorshunoslik10.00.12 — Qoraqalpoq adabiyoti11.00.03 — Quruqlik gidrologiyasi. Suv resurslari. Gidrokimyo11.00.06 — Geodeziya. Kartografiya17.00.04 — Tasviriy va amaliy bezak sanʼati15.00.02 — Farmatsevtik kimyo va farmakognoziya17.00.01 — Teatr sanʼati17.00.05 — Dizayn nazariyasi va tarixi17.00.02 — Musiqa sanʼati17.00.03 — Kino sanʼati. Televidenie17.00.06 — Muzeyshunoslik. Tarixiy-madaniy obektlarni konservatsiya qilish, tamirlash va saqlash18.00.01 — Arxitektura nazariyasi va tarixi. Arxitektura yodgorliklarini tamirlash va tiklash17.00.07 — Madaniyat nazariyasi va tarixi. Madaniyatshunoslik17.00.08 — Sanʼat nazariyasi va tarixi18.00.02 — Rayonlashtirish. Shaharsozlik. Qishloq turar-joylarini rejalashtirish. Landshaft arxitekturasi. Bino va inshootlar arxitekturasi19.00.07 — Din psixologiyasi21.01.08 — Qurolli Kuchlar front orti (jumladan Qurolli Kuchlar turlari, qoʻshin turlari va maxsus qismlar boʻyicha)21.01.09 — Boshqaruv va aloqaning harbiy tizimlari21.02.09 — Qoʻshinlar jangovar harakatlarining gidrometeorologik va topogeodezik taʼminoti21.02.05 — Operatsion (taktik) yoʻnalish, qoʻshinlar pozitsiyalari va joylashish hududlarining muhandislik uskunalari, fortifikatsiya, maskirovka21.02.12 — Harbiy kibernetika, tizimli tahlil, operatsiyalar tadqiqoti, jangovar harakatlar va harbiy tizimlarni modellashtirish (jumladan Qurolli Kuchlar turlari, qoʻshin turlari va maxsus qismlar boʻyicha)21.02.22 — Harbiy tarix21.02.25 — Harbiy elektronika, harbiy majmualar apparatlari21.02.24 — Fuqarolar himoyasi. Favqulodda holatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish vositalari va usullari24.00.02 — Qurʼonshunoslik. Hadisshunoslik24.00.01 — Islom tarixi va manbashunosligi24.00.03 — Fiqh, kalom ilmi. Ilohiyot24.00.04 — Mumtoz sharq adabiyoti va manbashunosligi01.04.08 — Atom yadrosi va elementar zarrachalar fizikasi. Tezlashtiruvchi texnika02.00.05 — Tsellyuloza va tsellyuloza-qogʻoz ishlab chiqarish kimyosi va texnologiyasi02.00.17 — Qishloq xoʻjalik va oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish, saqlash hamda qayta ishlash texnologiyalari va biotexnologiyalari03.00.12 — Biotexnologiya05.05.06 — Qayta tiklanadigan energiya turlari asosidagi energiya qurilmalari04.00.02 — Qattiq foydali qazilma konlarining geologiyasi, ularni qidirish va razvedka qilish. Metallogeniya va geokimyo05.01.06 — Hisoblash texnikasi va boshqaruv tizimlarining elementlari va qurilmalari05.02.01 — Mashinasozlikda materialshunoslik. Quymachilik. Metallarga termik va bosim ostida ishlov berish. Qora, rangli va noyob metallar metallurgiyasi. Kamyob, nodir va radioaktiv elementlar texnologiyasi05.05.05 — Issiqlik texnikasining nazariy asoslari05.05.07 — Qishloq xoʻjaligida elektr texnologiyalar va elektr uskunalar05.07.01 — Qishloq xoʻjaligi va melioratsiya mashinalari. Qishloq xoʻjaligi va melioratsiya ishlarini mexanizatsiyalash05.09.06 — Gidrotexnika va melioratsiya qurilishi05.09.07 — Gidravlika va muhandislik gidrologiyasi05.09.08 — Qurilish texnologiyasi va qurilish jarayonlarini tashkil qilish07.00.08 — Tarixshunoslik, manbashunoslik va tarixiy tadqiqot usullari09.00.02 — Ong, madaniyat va amaliyot shakllari falsafasi (nomi)10.00.09 — Jurnalistika10.00.10 — Matnshunoslik va adabiy manbashunoslik10.00.11 — Til nazariyasi. Amaliy va kompyuter lingvistikasi21.02.13 — Harbiy ishda informatika va kompyuter texnologiyalari21.02.14 — Qurol-aslaha va harbiy texnika, harbiy majmua va tizimlar (jumladan Qurolli Kuchlar turlari, qoʻshin turlari va maxsus qismlar boʻyicha)21.02.17 — Qurol-aslaha va harbiy texnikani ishlatish va qayta tiklash, texnik taʼminot (jumladan Qurolli Kuchlar turlari, Qurolli Kuchlar front orti, qoʻshin turlari va maxsus qismlar boʻyicha)
Charm ishlab chiqarish korxonalarida innovatsion texnologiyalar, zamonaviy va yuqori samaradorlikka ega jihozlarning qo'llanilishi charm ishlab chiqarishda muhim o'rin tutadi. Shu bilan birga yangi charm ishlab chiqarish korxonalarini tashkil qilishda atrof muhitni himoya qilish masalalari ham muhit hisoblanadi. Ushbu maqolada Respublikamizdagi charm ishlab chiqarish korxonalarida ishlab chiqarilayotgan charmlarning fizik-kimyoviy xossalarini ilmiy asoslash maqsadida differensial-termik tahlil (DTA) metodi qo'llanildi. DTA tahlil metodi yordamida charmlarning struktura va faza holatlaridagi o'zgarishlar aniqlandi va olingan natijalar tahlil qilindi. DTA tahlillarida olingan derivatorammalarda issiqlik ajralib chiqishi va yutilishi bilan bog'liq bo'lgan endotermik va ekzotermik hodisalar tahlil qilindi. Olib borilgan tadqiqotlarda yirik shoxli mol terisiga ishlov berish natijasida xromli oshlangan "wet blue", bo'yash-yog'lash jarayonidan o'tgan "krast" yarim tayyor charm mahsulotlari, tayyor poyabzal ustki charmi va echki terisidan olingan astarlik charmlari namunalarining g'ovaklik ko'rsatkichlari va DTA tahlil natijalari bilan solishtirildi. Charm xossalarini o'rganishda DTA tahlil metodini qo'llanilishi natijasida olingan derivatogrammalarda hosil bo'ladigan termoeffektlarning charm teri to'qimasi g'ovakligiga bog'liqligi aniqlandi. O'tkazilgan tadqiqotlar zamonaviy tahlil metodlarini qo'llagan holda, charm xossalarini ilmiy asoslashda muhim o'rin tutib, charm ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirishda foydali bo'ladi.
MUALLIFLAR
A.Hamitov
TOSHKENT TO'QIMACHILIK VA YENGIL SANOAT INSTITUTI
Teglar
# texnologik jarayon# g'ovaklik# fizik-kimyoviy xossalar# charm ishlab chiqarish# teri xomashyosi# differensial-termik analiz
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28-yanvardagi PF-60-sonli "2022-2026 yillarda O'zbekiston Respublikasini Yangi O'zbekiston taraqqiyot strategiyasi" to'g'risidagi Farmoni. https://lex.uz/docs/5841063.
Temirova M.I. Tarmoq kimyosi va texnologiyasi. Darslik. -T.: Dizayn-press, 2013. 328 bet.
SH.SH.Shoyimov. Charmni to'ldirish uchun charm chiqindilaridan olinadigan yangioqsil saqlovchi polimerlarning texnologiyasi. DissertatsiY.t.f.n.:05.06.03. Toshkent, 2020
Straxov I.P. Ximiya i texnologiya koji i mexa: Uchebnik / I.P.Straxov, I.S.Shestakova, D.A.Kusidi i dr. – M.:Legprombitizdat, 1985, - 486 s.
Ostrovskaya A.V. Ximiya i texnologiya koji i mexa: teoreticheskiye osnovi: uchebnoye posobiye dlya vuzov / A.V.Ostrovskaya, G.G.Lutfullina, I.SH. Abdullin. - 2-ye izd., pererab. i dop. - Moskva: Izdatelstvo Yurayt, 2022. – 162 s.
A.A.Golovteyeva, D.A.Kusidi L.B.Sankin «Laboratorniy rraktikum po ximii i texnologii» Moskva Legprombitizdat, 1987, -210 s.
A.A.Golovteyeva, D.A.Kusidi L.B.Sankin «Laboratorniy raktikum po ximii i texnologii» Moskva Legprombitizdat, 1987, -210 s.
Y. V. Moschensky, Method of models in differential thermal analysis, Vestn. Sam. state tech. univ. Series. Phys.-math. sciences, 2001, issue 12, 150–156
A.A.Hamitov. Xrom tuzlari bilan oshlangan poyabzal ustki charmlari g'ovakligini ularning fizik-mexanik xossalariga ta'sirini tadqiq qilish. DissertatsiY.t.f.n.:05.06.03. Toshkent, 2024.