Инсон қобилиятларини ўрганиш кадрлар масаласи, ёшларни касб-ҳунарга йўллаш каби муҳим фаолиятларни тўғри ташкил қилишнинг илмий негизини ташкил қилади. Бугунги кунда инсон қобилиятлари 52 турда намоён бўлиши эътироф этилиб, улар америкалик олим Э.А.Флейшман томонидан таксономия кўринишида тақдим этилган. Шулардан бири визуализация қобилияти деб номланиб, бунда бирон нарса ёки уни қисмининг турли томонга бурилиши ёки жойини ўзгартиришидан кейин қандай кўринишда бўлишини тасаввур қилиш қобилияти назарда тутилади. Визуаллаштириш қобилияти кўпгина касб-ҳунар мутахассисликлари учун зарур бўлган қобилият ҳисобланади. Ушбу қобилиятларни ташхис қилиш учун хорижда “Буклаб тешилган қоғоз”, “Фазовий шакл қуриш”, “Шакллар доскаси” номли тестлар кенг қўлланилади. Ўзбекистонда мазкур тестлар стандартлаштирилмаган. Бизнинг тадқиқотимизда “Буклаб тешилган қоғоз” тести ва “Фазовий шакл қуриш” тести ТошПТИ 5-курсда ўқувчи 100 та ўғил бола ва 100 та қиз болада ўтказилиб стандартлаштирилди. Синалувчиларнинг ёши 23-30 гача бўлиб, ўртача ёши 25,8 га тенг. Иккала тест натижалари корреляцияси ўғил бола талабаларида 0,531, қиз болаларда эса 0,466 ни кўрсатди. “Фазовий шакл қуриш” тести бўйича қиз болаларнинг натижалари ўғил болаларга нисбатан бироз юқорироқ намоён бўлди. “Буклаб тешилган қоғоз” тестида эса гендер тафовутлар қайд этилмади. Касб-ҳунарга йўналтириш муаммолари, айниқса, 9-синф ўқувчиларида долзарб бўлганлиги учун уларда қизиқиш, лаёқат ва қобилиятларини ташхис қилиш жуда муҳимдир. Шулар қаторида визуаллаштириш қобилиятини ўрганишга қаратилган “Буклаб тешилган қоғоз тести”ни стандартлаштириш амалий аҳамиятга эгадир. Бугунга қадар мазкур тест Тошкент шаҳри, Наманган вилояти, Жиззах вилояти ва Бухоро вилоятларида синовдан ўтказилди. Республикамизнинг ўрта мактаблари 9-синф ўқувчилари учун турли қобилиятларни ташхис қилишга доир тестларни ишлаб чиқиш, мослаштириш ва стандартлаштириш мақсадида тадқиқотлар давом эттирилади.