98

Ushbu maqolada yalpizdoshlar (Lamiaceae) oilasiga mansub Gulbandli kiyiko‘t (Ziziphora pedicellata Pazij et Vved) o‘simligining morfologik, bioekologik hamda urug‘ unuvchanlik xususiyatlari o‘rganilgan. O‘simlikning tabiiy tarqalish hududlari, ekologiyasi, shifobaxshlik xususiyatlari va xalq tabobatidagi ahamiyati bayon etilgan. Tadqiqotlar Toshkent davlat agrar universitetining Dorivor o‘simliklar kafedrasi laboratoriyasida amalga oshirilib, urug‘larning unuvchanligi har xil haroratda aniqlangan. Tajribalar natijasiga ko‘ra, kiyiko‘t urug‘larining laboratoriya sharoitidagi optimal unuvchanlik harorati +25°C bo‘lib, unuvchanlik darajasi 92% ni tashkil etdi. +30°C haroratda esa urug‘lar umuman unmagani qayd etildi. Bu holat yuqori haroratning stress ta’siri natijasida urug‘lardagi metabolik jarayonlarning izdan chiqishi bilan izohlanadi.

  • Internet ҳавола
  • DOI10.63241/2025538akhv
  • UzSCI тизимида яратилган сана 23-12-2025
  • Ўқишлар сони 98
  • Нашр санаси 12-12-2025
  • Мақола тилиO'zbek
  • Саҳифалар сони279-283
Ўзбек

Ushbu maqolada yalpizdoshlar (Lamiaceae) oilasiga mansub Gulbandli kiyiko‘t (Ziziphora pedicellata Pazij et Vved) o‘simligining morfologik, bioekologik hamda urug‘ unuvchanlik xususiyatlari o‘rganilgan. O‘simlikning tabiiy tarqalish hududlari, ekologiyasi, shifobaxshlik xususiyatlari va xalq tabobatidagi ahamiyati bayon etilgan. Tadqiqotlar Toshkent davlat agrar universitetining Dorivor o‘simliklar kafedrasi laboratoriyasida amalga oshirilib, urug‘larning unuvchanligi har xil haroratda aniqlangan. Tajribalar natijasiga ko‘ra, kiyiko‘t urug‘larining laboratoriya sharoitidagi optimal unuvchanlik harorati +25°C bo‘lib, unuvchanlik darajasi 92% ni tashkil etdi. +30°C haroratda esa urug‘lar umuman unmagani qayd etildi. Bu holat yuqori haroratning stress ta’siri natijasida urug‘lardagi metabolik jarayonlarning izdan chiqishi bilan izohlanadi.

Русский

В данной статье изучены морфологические, биоэкологические и семенная всхожесть растения (Ziziphora pedicellata Pazij et Vved), принадлежащего к семейству яснотковых (Lamiaceae). Представлены данные о естественных ареалах распространения растения, его экологических условиях, целебных свойствах и значении в народной медицине. Исследования проводились в лаборатории кафедры лекарственных растений Ташкентского государственного аграрного университета, где определялась всхожесть семян при различных температурных режимах. По результатам эксперимента установлено, что оптимальная температура прорастания семян в лабораторных условиях составляет +25°C, при этом всхожесть достигала 92%. При температуре +30°C семена не прорастали вовсе, что объясняется нарушением метаболических процессов под воздействием температурного стресса. Таким образом, для прорастания и возделывания растения в полевых условиях рекомендуется температура выше +15°C.

English

This article investigates the morphological, bioecological, and seed germination characteristics of Ziziphora pedicellata Pazij et Vved, a perennial species belonging to the Lamiaceae family. The study provides information on the plant’s natural distribution areas, ecological conditions, medicinal properties, and its importance in traditional medicine. The research was conducted at the Laboratory of Medicinal Plants of Tashkent State Agrarian University, where the seed germination rate was tested under different temperature conditions. According to the experimental results, the optimal germination temperature of Ziziphora pedicellata seeds under laboratory conditions was found to be +25°C, with a germination rate of 92%. At +30°C, no germination occurred, which can be attributed to the disruption of metabolic processes caused by heat stress. Therefore, it is recommended that the germination and cultivation of this species in field conditions be carried out at temperatures above +15°C.

Муаллифнинг исми Лавозими Ташкилот номи
1 Sirojiddinov J.J. Dorivor o‘simliklar kafedrasi tayanch doktoranti Toshkent davlat agrar universiteti
2 Yakubov S.M. Ilmiy-tadqiqot va innovatsiyalar bo‘limi boshlig‘I, qishloq xo‘jaligi fanlari falsafa doktori (PhD) Toshkent davlat agrar universiteti
Ҳавола номи
1 1. Арабова Н, Ёзиев Л. Доривор ўсимликларю.– Тошкент: 2017. - Б. 80-81.
2 2. Сирожиддинов Ж, Эшонқулов Ж, Аясов Х, Якубов Ш. Гулбандли кийикўт (Ziziphora pedicellata Pazij et Vved) ўсимлигини биолоэкологик хусусиятлари. // Global Conference on Sustainable Development and Research. Илмий конференция, АҚШ 2025. - Б. 35-39. https://doi.org/10.5281/zenodo.16878091
3 3. Фирсова M. K. «Методы исследования и оценки качества ества семян» Гос. изд-во селхоз лит-ры, 1955 г
4 4. Холматов Х.Х ва бошқалар “Русча-лотинча-ўзбекча доривор ўсимликлар луғат” Тошкент, 1992 й.
5 5. Мурдахаев Й.М. “Ўзбекистонда ватан топган доривор ўсимликлар” Тошкент, 1990 й.
6 6. Мурдахаев Й.М. “Интродукция лекарственных растений в Узбекистан” Автореферат. Тошкент Ботаника институти 1992 й
Кутилмоқда