logo
calendar24 Fevral 2026
view10
Asosiy til:O'zbek

Abdulqohir Jurjoniy va Mustafa G‘alayniy asarlarida harflarning nazariy va funksional talqini: qiyosiy tahlil

Fan yo'nalishi:Til va tilshunoslikTilshunoslik va til
pdf

5_97bdb525.pdf

PDF

ISLOM ZIYOSI

ISLOM ZIYOSI

Maqola chop etishsee more

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Maqolada arab nahv ilmining muhim kategoriyalaridan biri bo‘lgan “harf” tushunchasining nazariy asoslari, grammatik funksiyalari hamda metodik talqinlari klassik va zamonaviy ilmiy yondashuvlar doirasida qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot obyekti sifatida Abdulqohir Jurjoniyning “al-Jumal fī an-naḥw” asari hamda Mustafa G‘alayniyning “Jāmi‘ ad-durūs al-‘arabiyya” kitobi tanlanib, ushbu manbalar arab grammatik tafakkurining turli tarixiy bosqichlarini aks ettiruvchi asosiy ilmiy dalil sifatida o‘rganilgan. Jurjoniy asari klassik nahv nazariyasining konseptual poydevorini ifodalasa, G‘alayniy asari zamonaviy ta’lim ehtiyojlariga moslashtirilgan tizimli grammatik modelni namoyon etadi. Maqolada harf kategoriyasining “omil” nazariyasidagi o‘rni alohida tahlil qilinib, uning i‘rob tizimini shakllantirishdagi boshqaruvchi funksiyasi grammatik misollar asosida asoslab berilgan. Shuningdek, Jurjoniyning nazariy-analitik metodologiyasi bilan G‘alayniyning didaktik va amaliy yo‘naltirilgan yondashuvi qiyoslanib, ularning o‘xshash va farqli jihatlari aniqlangan. Ushbu qiyosiy tahlil asosida zamonaviy arab tili ta’limida harf kategoriyasini o‘qitish jarayonini takomillashtirish bo‘yicha metodik xulosalar ishlab chiqilgan.

MUALLIFLAR

N.Talipov

"ORIENTAL UNIVERSITETI" MAS'ULIYATI CHEKLANGAN JAMIYAT

Teglar

# semantik munosabatlar# Abdulqohir Jurjoniy# harf kategoriyasi# arab nahvi# omil nazariyasi# i’rob tizimi# sintaktik funksiya# Mustafa G‘alayniy# qiyosiy grammatik tahlil

O'XSHASH MAQOLALAR

SHU JURNALDAGI BOSHQA MAQOLALAR

Maqolani baholang

0
0 ta baho
5
4
3
2
1

Foydalanilgan adabiyotlar

Al-Anbārī, Kamāl al-Dīn. (2007). Asrār al-ʿArabiyya fī al-Iʿrāb. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.

Al-Ghalāyinī, Muṣṭafā. (2005). Jāmiʿ al-Durūs al-ʿArabiyya (Vols. 1–3). Beirut: Dār al-Fikr.

Al-Jurjānī, ʿAbd al-Qāhir. (2008). Al-Jumal fī al-Naḥw. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.

Al-Jurjānī, ʿAbd al-Qāhir. (2009). Dalāʾil al-Iʿjāz fī ʿIlm al-Maʿānī. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.

Al-Zamakhsharī, Maḥmūd. (1998). Al-Mufaṣṣal fī Ṣanʿat al-Iʿrāb. Beirut: Dār al-Fikr.

Ibn Hishām al-Anṣārī. (2004). Mughnī al-Labīb ʿan Kutub al-Aʿārīb. Cairo: Dār al-Ḥadīth.

Sībawayh. (2004). Al-Kitāb (Vols. 1–4). Cairo: Al-Hayʾa al-Miṣriyya al-ʿĀmma li-l-Kitāb.

Ibrohimov, N. (1997). Arab tili grammatikasi. Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi.

Nasirova, M. (2024). Arab tilida tub ko‘makchilarning ma’nolari (Zamaxshariyning “al-Mufassal” asari misolida). Islom nuri, 2, 4–10.

Talipov, N. B. (2025). Abdulqohir Jurjoniyning “al-ʿAwāmil al-mi’a” asarida ta’sir nazariyasi va uning arab sintaksisidagi ahamiyati. Al-Buxoriy ilmiy jurnali, 3, 56–66.

Badawi, E., Carter, M., & Gully, A. (2004). Modern written Arabic: A comprehensive grammar. London: Routledge.

Haywood, J. A., & Nahmad, H. M. (1993). A new Arabic grammar of the written language. London: Lund Humphries.

Holes, C. (2004). Modern Arabic: Structures, functions and varieties. Washington: Georgetown University Press.

Ryding, K. C. (2014). A reference grammar of modern standard Arabic (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.

Versteegh, K. (2014). The Arabic language (2nd ed.). Edinburgh: Edinburgh University Press.