19

Maqolada sug‘oriladigan o‘tloqi-allyuvial tuproqlarning gumusining guruhiy va fraksiyaviy tarkibi organik o‘g‘itlarning turli me’yorlari ta’sirida qanday o‘zgarishi ilmiy asosda baholandi. Tadqiqotda biogumus (10 t/ga), BMG va chirigan go‘ng (40 t/ga) qo‘llanilgan variantlarda C–umumiy miqdori, gumin va fulvo kislotalar fraksiyalari, shuningdek Сgk:Cfk nisbatining o‘zgarishi chuqurliklar kesimida tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, organik o‘g‘itlar gumusning barqaror fraksiyalari ulushini oshirib, Cgk+Cfk yig‘indisini kuchaytiradi va gidrolizlanmaydigan qoldiq miqdorini nazoratga nisbatan 1,5–3,2% ga ko‘paytiradi. Ayniqsa, 40 t/ga chirigan go‘ng varianti gumusning eng yuqori to‘planishini (0,936%) va gumin kislotalar ulushining ortishini ta’minladi. Tadqiqot natijalari sug‘oriladigan o‘tloqi-allyuvial tuproqlarda organik moddaning barqaror rezervlarini tiklash hamda agrobiologik xossalarni yaxshilashda organik o‘g‘itlarning muhim o‘rnini tasdiqlaydi.

  • Web Address
  • DOI10.63241/2025534akhv
  • Date of creation in the UzSCI system 09-01-2026
  • Read count 19
  • Date of publication 30-12-2025
  • Main LanguageO'zbek
  • Pages228-233
Ўзбек

Maqolada sug‘oriladigan o‘tloqi-allyuvial tuproqlarning gumusining guruhiy va fraksiyaviy tarkibi organik o‘g‘itlarning turli me’yorlari ta’sirida qanday o‘zgarishi ilmiy asosda baholandi. Tadqiqotda biogumus (10 t/ga), BMG va chirigan go‘ng (40 t/ga) qo‘llanilgan variantlarda C–umumiy miqdori, gumin va fulvo kislotalar fraksiyalari, shuningdek Сgk:Cfk nisbatining o‘zgarishi chuqurliklar kesimida tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, organik o‘g‘itlar gumusning barqaror fraksiyalari ulushini oshirib, Cgk+Cfk yig‘indisini kuchaytiradi va gidrolizlanmaydigan qoldiq miqdorini nazoratga nisbatan 1,5–3,2% ga ko‘paytiradi. Ayniqsa, 40 t/ga chirigan go‘ng varianti gumusning eng yuqori to‘planishini (0,936%) va gumin kislotalar ulushining ortishini ta’minladi. Tadqiqot natijalari sug‘oriladigan o‘tloqi-allyuvial tuproqlarda organik moddaning barqaror rezervlarini tiklash hamda agrobiologik xossalarni yaxshilashda organik o‘g‘itlarning muhim o‘rnini tasdiqlaydi.

Русский

В статье представлены результаты исследования изменений группового и фракционного состава гумуса орошаемых лугово-аллювиальных почв под воздействием различных органических удобрений. Были изучены варианты с внесением биогумуса (10 т/га), BMG и перепревшего навоза (40 т/га), по которым определены содержание общего углерода, фракции гуминовых и фульвокислот, отношение Сгк:Сфк и доля негидролизуемого остатка по почвенным горизонтам. Установлено, что органические удобрения увеличивают суммарное содержание Сгк+Сфк, способствуют накоплению стабильных фракций гумуса и повышают негидролизуемый остаток на 1,5–3,2% по сравнению с контролем. Наиболее высокая гумусонакопительная способность отмечена при внесении 40 т/га навоза, обеспечившего максимум общего гумуса (0,936%) и рост доли гуминовых кислот. Результаты подтверждают эффективность органических удобрений для восстановления гумусного потенциала и улучшения агробиологических свойств почв.

English

This article presents the results of evaluating the changes in the group and fractional composition of humus in irrigated meadow-alluvial soils under the influence of different organic fertilizers. Treatments included 10 t/ha biogas compost, BMG, and 40 t/ha well-decomposed manure, with assessments of total soil carbon, fractions of humic and fulvic acids, the Cgk:Cfk ratio, and non-hydrolyzable residue content across soil depths. The findings reveal that organic fertilizers significantly increase the combined humic and fulvic acid pool, enhance stable humus fractions, and raise the amount of non-hydrolyzable residue by 1.5–3.2% compared to the unfertilized control. The highest humus accumulation (0.936%) and increase in humic acid fractions were observed in the 40 t/ha manure treatment. Overall, the results demonstrate that organic fertilizers play a crucial role in restoring stable humus reserves and improving the agrobiological properties of irrigated meadow-alluvial soils.

Name of reference
1 1. Brady, N.C., & Weil, R.R. The Nature and Properties of Soils. 14th Edition. Pearson 2008.
2 2. Stevenson, F.J. Humus Chemistry: Genesis, Composition, Reactions. New York, Wiley 1994 P.512.
3 3. Toshqo‘ziev M.M., Tuproqda umumiy gumus va harakatchan gumus moddalari miqdoridan uning unumdorligi ko‘rsatkichi sifatida foydalanishga doir uslubiy ko‘rsatmalar. Toshkent 2006,-47 b.
4 4. Toshqo‘ziev M.M., Ziyamuxamedov I.A., Tuproqda gumus muvozanatini saqlab turish va miqdorini oshirish. Tuproqshunos va agrokimyogarlar III qurultoyi ma’ruza va tezislari. Toshkent 2000,185-187-b.
5 5. Орлов Д.С., Бирюкова О.Н., Розанова М.С. Дополнительные показатели гумусного состояния почв и их генетических горизонтов. //Ж. Почвоведение, 2004, № 8, -С. 918-926.
6 6. Орлов, Д.С., Бирюкова, О.Н. и Суханова, Н.И. Органическое вещество почв Российской Федерации. Наука, Москва,1996, C. 254
7 7. Пономарёва В.В., Плотникова Т.А., Определение группового и фракционного состава гумуса по схеме И.В.Тюрина в модификации В.В.Пономаревой и Т.А.Плотниковой. В кн. Гумус и почвообразование Л. “Наука”, 1980,- С. 65-74.
8 8. Ташкузиев М.М., Шербеков А., Органическое вещество некоторых почв сероземного пояса и агротехнологии, направленные на повышение их плодородия. /Сб. докл. Аграрная наука-сельскому хозяйству III Международная научно-практическая конференция Книга1 Россия. Барнаул 2008,- с. 144-147.
Waiting