22

Ushbu maqolada RothC modeli yordamida sug‘oriladigan tipik bo‘z tuproqlarda tuproq organik moddasining dinamikasi, gumus balansi va gumus fraksiyasining uzoq muddatli barqarorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda turli agrotexnologik boshqaruv variantlari – o‘g‘itsiz nazorat, mineral o‘g‘itlar, go‘ng qo‘llash va g‘o‘za–beda almashuv – sharoitida gumus fraksiyalari (DPM, RPM, BIO, HUM, IOM) va gumusni energiya zahirasi baholangan. Natijada doimiy organik modda kirimi gumus moddasining to‘planishini, gumus balansi va Cgk:Cfk koeffitsientining barqarorligini oshirishini ko‘rsatdi. Eng yuqori barqaror gumus tizimi organik almashuv variantlarida hosil bo‘lib, mineral o‘g‘itlar bilan birga gumus barqarorligini saqlashga yordam beradi. Ushbu natijalar tuproq unumdorligi va ekologik barqarorlikni bashoratlashda ilmiy asos sifatida xizmat qiladi.

  • Web Address
  • DOI10.63241/2025540akhv
  • Date of creation in the UzSCI system 09-01-2026
  • Read count 22
  • Date of publication 30-12-2025
  • Main LanguageO'zbek
  • Pages266-271
Ўзбек

Ushbu maqolada RothC modeli yordamida sug‘oriladigan tipik bo‘z tuproqlarda tuproq organik moddasining dinamikasi, gumus balansi va gumus fraksiyasining uzoq muddatli barqarorligi tahlil qilingan. Tadqiqotda turli agrotexnologik boshqaruv variantlari – o‘g‘itsiz nazorat, mineral o‘g‘itlar, go‘ng qo‘llash va g‘o‘za–beda almashuv – sharoitida gumus fraksiyalari (DPM, RPM, BIO, HUM, IOM) va gumusni energiya zahirasi baholangan. Natijada doimiy organik modda kirimi gumus moddasining to‘planishini, gumus balansi va Cgk:Cfk koeffitsientining barqarorligini oshirishini ko‘rsatdi. Eng yuqori barqaror gumus tizimi organik almashuv variantlarida hosil bo‘lib, mineral o‘g‘itlar bilan birga gumus barqarorligini saqlashga yordam beradi. Ushbu natijalar tuproq unumdorligi va ekologik barqarorlikni bashoratlashda ilmiy asos sifatida xizmat qiladi.

English

This article analyzes the dynamics of soil organic matter, humus balance, and long-term stability of humus fraction in typical sierozem soils irrigated using the RothC model. The study assessed humus fractions (DPM, RPM, BIO, HUM, IOM) and energy reserves under various agrotechnological management options - control without fertilizers, application of mineral fertilizers, manure, and cotton-alfalfa exchange. As a result, a constant intake of organic matter indicates an increase in the accumulation of humus, the stability of the humus balance and the Cgk:Cfk coefficient. The most stable humus system is formed in variants of organic metabolism, which, together with mineral fertilizers, contributes to the preservation of humus stability. These results serve as a scientific basis for predicting soil fertility and ecological stability.

Русский

В данной статье анализируется динамика органического вещества почвы, баланс гумуса и долгосрочная стабильность гумусной фракции в орошаемых типичных сероземах, по модели RothC. В исследовании проведена оценка энергетических запасов фракций гумуса (DPM, RPM, BIO, HUM, IOM) и гумуса в условиях различных вариантов агротехнологического управления - без удобрений, с применением минеральных удобрений, навоза и хлопково-люцернового обмена. В результате постоянный приток органического вещества увеличивает накопление гумуса, гумусовый баланс и стабильность коэффициента Cгк:Cфк. Наиболее устойчивая гумусовая система образуется в вариантах органического обмена и вместе с минеральными удобрениями способствует поддержанию стабильности гумуса. Эти результаты служат научной основой для прогнозирования плодородия почв и экологической устойчивости.

Author name position Name of organisation
1 Shadiyeva N.I. professor Toshkent davlat agrar universiteti
2 Atamuradov J.A. mustaqil izlanuvchi Toshkent davlat agrar universiteti
Name of reference
1 1. Batjes, N. H. (1996). Total carbon and nitrogen in the soils of the world. European Journal of Soil Science, 47, 151–163.
2 2. Batjes, N. H., & Sombroek, W. G. (1997). Possibilities for carbon sequestration in soils of tropical Africa. Soil Use and Management, 13, 209 215.
3 3. Coleman, K., & Jenkinson, D. S. (1999). RothC-26.3 – A model for the turnover of carbon in soil. In: Soil Organic Matter: Modelling and Experimental Evaluation, Springer, pp. 237–246.
4 4. Jenkinson, D. S., & Coleman, K. (2008). The Rothamsted carbon model of soil organic matter turnover: model description, parameterisation and application. Soil Biology and Biochemistry, 40(1), 25–31.
5 5. Jenkinson, D. S., et al. (1990). The turnover of organic carbon in soil. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 329, 361–368.
6 6. Lal, R. (2004). Soil carbon sequestration impacts on global climate change and food security. Science, 304(5677), 1623–1627.
7 7. Smith, P., et al. (2005). Measurements and modelling of soil organic carbon dynamics under different management and climate conditions. Global Change Biology, 11(8), 1–20.
8 8. Smith, P., et al. (2016). Global change and soil carbon dynamics: modelling approaches. Soil Use and Management, 32(2), 180–190.
9 9. Tiessen, H., Cuevas, E., & Chacon, P. (1994). The role of soil organic matter in sustaining soil fertility. Nature, 371, 783–785.
10 10. Toshqo‘ziev M.M., Tuproqda umumiy gumus va harakatchan gumus moddalari miqdoridan uning unumdorligi ko‘rsatkichi sifatida foydalanishga doir uslubiy ko‘rsatmalar. Toshkent 2006,-47 b.
11 11. Toshqo‘ziev M.M., Ziyamuxamedov I.A., Tuproqda gumus muvozanatini saqlab turish va miqdorini oshirish. Tuproqshunos va agrokimyogarlar III qurultoyi ma’ruza va tezislari. Toshkent 2000,185-187-b.
12 12. Орлов Д.С., Бирюкова О.Н., Розанова М.С. Дополнительные показатели гумусного состояния почв и их генетических горизонтов. //Ж. Почвоведение, 2004, № 8, -С. 918-926.
13 13. Пономарёва В.В., Плотникова Т.А., Определение группового и фракционного состава гумуса по схеме И.В.Тюрина в модификации В.В.Пономаревой и Т.А.Плотниковой. В кн. Гумус и почвообразование Л. “Наука”, 1980,- С. 65-74.
Waiting