Moturidiylik

Nashr etikasi va nosog‘lom nashriyot amaliyotiga qarshi siyosat

“Moturidiylik” jurnali akademik halollik va nashr etikasi bo‘yicha eng yuqori standartlarga rioya qilishga intiladi. Ushbu bayonot Nashr etikasi qo‘mitasi (Committee on Publication Ethics — COPE) tamoyillari va tavsiyalariga asoslanadi.

✅ Muharrirlarning majburiyatlari

1. Muharrir taqdim etilgan maqolalardan qaysilari nashrga qabul qilinishini belgilash uchun mas’uldir.
2. Tahririy qarorlar faqat qo‘lyozmaning ilmiy ahamiyati, originalligi, bayonning aniqligi va mavzuga muvofiqligi asosida qabul qilinadi.
3. Muharrir qo‘lyozmalarni mualliflarning irqi, jinsi, jinsiy orientatsiyasi, diniy e’tiqodi, etnik kelib chiqishi, fuqaroligi yoki siyosiy qarashlaridan qat’i nazar baholaydi.
4. Muharrir va tahririyat xodimlari taqdim etilgan qo‘lyozma haqidagi ma’lumotlarni mas’ul muallif, taqrizchilar, ehtimoliy taqrizchilar va nashriyotdan tashqari boshqa shaxslarga oshkor qilmasligi kerak.
5. Taqdim etilgan qo‘lyozmada keltirilgan, hali nashr etilmagan materiallar muallifning aniq yozma roziligisiz muharrirning shaxsiy tadqiqotlarida foydalanilmasligi lozim.

✅ Taqrizchilarning majburiyatlari

1. Taqrizchilar muharrirga tahririy qarorlar qabul qilishda yordam beradi va mualliflarga qo‘lyozmalarini takomillashtirishda ko‘maklashadi.
2. Taqriz uchun olingan har qanday qo‘lyozma maxfiy hujjat sifatida ko‘rilishi kerak.
3. Taqrizchilar mualliflar tomonidan iqtibos keltirilmagan, lekin tadqiqotga aloqador bo‘lgan nashr etilgan ishlarni ko‘rsatib o‘tishlari lozim.
4. Taqrizchilar ko‘rib chiqilayotgan qo‘lyozma bilan boshqa nashr etilgan ish o‘rtasida sezilarli o‘xshashlik yoki takrorlanish mavjud bo‘lsa, bu haqda muharrirni xabardor qilishi kerak.
5. Taqrizchilar manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa, uni oshkor qilishi va bunday holatda taqriz berishdan voz kechishi lozim.

✅ Mualliflarning majburiyatlari

1. Mualliflar o‘z ishlarining to‘liq original ekanligini ta’minlashi kerak.
2. Boshqa mualliflar va tadqiqotchilarning ishlari va g‘oyalari tegishli tarzda e’tirof etilishi va iqtibos bilan ko‘rsatilishi lozim.
3. Mualliflar bir xil qo‘lyozmani bir vaqtning o‘zida bir nechta jurnalga taqdim etmasligi kerak.
4. Qo‘lyozmada muallif sifatida ko‘rsatilgan barcha shaxslar tadqiqotga sezilarli hissa qo‘shgan bo‘lishi lozim.
5. Mualliflar tadqiqot natijalari yoki ularning talqiniga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan har qanday moliyaviy yoki boshqa manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi kerak.
6. Agar muallif nashr etilgan ishida jiddiy xatoni aniqlasa, bu haqda darhol muharrirni xabardor qilishi hamda maqolani tuzatish yoki nashrdan qaytarib olish jarayonida tahririyat bilan hamkorlik qilishi lozim.

✅ Plagiat va nashr etikasi buzilishlari

Plagiatning barcha shakllari, jumladan o‘z-o‘zini plagiat qilish (self-plagiarism) va takroriy nashr (duplicate publication) qabul qilinmaydi.

Barcha qo‘lyozmalar tan olingan antiplagiat dasturlari yordamida tekshiriladi.

Ilmiy tadqiqot yoki nashr etikasi buzilganiga shubha tug‘ilgan hollarda jurnal tekshiruv va tegishli qaror qabul qilish jarayonida COPE algoritmlari (flowcharts) va tavsiyalariga amal qiladi.

✅ Maqolani nashrdan qaytarib olish siyosati

Maqola quyidagi hollarda nashrdan qaytarib olinishi mumkin:

1. Plagiat tasdiqlanganda
2. Ma’lumotlar soxtalashtirilgan yoki to‘qib chiqarilgan hollarda
3. Jiddiy etik qoidabuzarliklar aniqlanganda
4. Takroriy nashr holati mavjud bo‘lganda

Maqola nashrdan qaytarib olingan taqdirda, qaytarib olingan maqola va buning sabablari aniq ko‘rsatilgan rasmiy bildirishnoma e’lon qilinadi.

✅ Manfaatlar to‘qnashuvi

Nashr jarayonining barcha ishtirokchilari — mualliflar, taqrizchilar va muharrirlar — ularning faoliyati yoki qarorlariga noo‘rin ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan har qanday munosabatlar, manfaatlar yoki boshqa holatlarni oshkor qilishi shart.

✅ Inson va hayvonlar huquqlari

Agar tadqiqot inson ishtirokchilari yoki hayvonlar bilan bog‘liq bo‘lsa, mualliflar quyidagilarni tasdiqlashi lozim:

1. Tadqiqot institutsional va xalqaro etik me’yorlarga muvofiq olib borilgan.
2. Tegishli hollarda ishtirokchilardan xabardor qilingan rozilik (informed consent) olingan.

✅ Tahririy mustaqillik

Tahririy qarorlar quyidagilardan mustaqil ravishda qabul qilinadi:

1. Jurnal egasi
2. Nashriyot
3. Tijoriy manfaatlar
4. Maqolani qayta ishlash va nashr etish to‘lovlari (APC)

Muallifning nashr to‘lovini amalga oshirish imkoniyati tahririy qarorga ta’sir qilmaydi.

✅ Shikoyatlar va apellyatsiyalar

Mualliflar tahririy qarorlar yuzasidan shikoyat yoki apellyatsiya berish huquqiga ega.

Barcha shikoyat va apellyatsiyalar ochiq, xolis va adolatli tarzda, COPE tavsiyalariga muvofiq ko‘rib chiqiladi.