“STANDART” ILMIY-TEXNIK JURNALI

Nashr etish etikasi va siyosati

Standartlashtirish sohasiga ixtisoslashgan “Standart” ilmiy-texnik jurnali ilmiy nashrlar etikasi, tadqiqotlar halolligi va shaffoflikning eng yuqori standartlarini ta’minlashga qat’iy sodiqdir hamda ilmiy merosning ishonchliligini saqlash va rivojlantirishni o‘zining ustuvor maqsadi deb biladi.

Mazkur siyosat nashr jarayonida ishtirok etuvchi barcha tomonlar — mualliflar, muharrirlar, taqrizchilar va nashriyotning axloqiy majburiyatlari hamda mas’uliyatlarini belgilaydi. Siyosat xalqaro ilg‘or tajribalar, xususan Committee on Publication Ethics (COPE), World Association of Medical Editors (WAME), International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) tavsiyalari va boshqa yetakchi tashkilotlar standartlariga asoslanadi.

Nashriyotning majburiyatlari

“Standart” ilmiy-texnik jurnali nashriyoti quyidagilarni ta’minlaydi:

Tahririy mustaqillik

Barcha tahririy qarorlar tijoriy, moliyaviy yoki siyosiy bosimlardan holi holda, mustaqil ravishda tahririyat jamoasi tomonidan qabul qilinadi.

Shaffoflik va halollik

Nashr jarayonining barcha bosqichlari ochiq, izchil va adolatli tarzda tashkil etiladi.

Resurslar bilan ta’minlash

Jurnal faoliyati uchun zarur bo‘lgan texnik infratuzilma, axborot resurslari va normativ-huquqiy hujjatlar bilan ta’minlanadi.

Etik nazorat

Axloqiy qoidabuzarliklar bo‘yicha barcha murojaatlar xalqaro standartlarga muvofiq ko‘rib chiqiladi; zarur hollarda tuzatishlar, maqolani qaytarib olish yoki ogohlantiruvchi bayonotlar e’lon qilinadi.

Arxivlash va saqlash

Nashr etilgan materiallarning uzoq muddatli saqlanishi, indeksatsiyasi va ochiq foydalanilishi ta’minlanadi.

Muharrirlarning majburiyatlari

Bosh muharrir va tahririyat a’zolari quyidagilarga mas’uldir:

Tahririy qarorlar

Qo‘lyozmalar faqat ilmiy qiymati, yangiligi, dolzarbligi va aniqligi asosida baholanadi. Mualliflarning jinsi, millati, fuqaroligi, diniy yoki siyosiy qarashlari qaror qabul qilishga ta’sir qilmaydi.

Taqriz jarayonini boshqarish

Qo‘lyozmalar malakali mutaxassislar tomonidan ikki tomonlama maxfiy (double-blind) taqrizdan o‘tkaziladi va jarayon qat’iy nazorat qilinadi.

Maxfiylik

Qo‘lyozmalar, taqrizlar va ularga oid barcha ma’lumotlar qat’iy maxfiy saqlanadi.

Manfaatlar to‘qnashuvi

Muharrirlar shaxsiy, moliyaviy yoki institutsional manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa, bu haqda oshkor etadi va tegishli qo‘lyozma bo‘yicha qaror qabul qilishdan chetlanadi.

Etik talablarni ta’minlash

Plagiat, ma’lumotlarni sohtalashtirish yoki boshqa etik buzilishlar aniqlanganda tegishli choralar ko‘riladi.

Shikoyatlarni ko‘rib chiqish

Barcha shikoyatlar va bahsli masalalar COPE tavsiyalariga muvofiq xolis va shaffof tarzda ko‘rib chiqiladi.

Taqrizchilarning majburiyatlari

Taqrizchilar ilmiy sifatni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi va ular quyidagilarga rioya etishlari shart:

·      Qo‘lyozmalarni xolis, adolatli va konstruktiv tarzda baholash

·      Belgilangan muddatlarga rioya qilish yoki kechikish haqida muharrirni xabardor qilish

·      Qo‘lyozmalar mazmunini maxfiy saqlash va undan shaxsiy manfaatlar uchun foydalanmaslik

·      Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa, bu haqda darhol xabar berish va taqrizdan voz kechish

·      Plagiat, takroriy nashr yoki boshqa etik buzilishlarni aniqlashga e’tibor qaratish

·      Professional etikaga rioya qilish

Mualliflarning majburiyatlari

Mualliflar quyidagi etik talablarga qat’iy amal qilishlari shart:

Originallik va halollik

Faqat original, ilgari nashr etilmagan va boshqa nashrda ko‘rib chiqilmayotgan ishlar taqdim etilishi lozim.

Ma’lumotlarning ishonchliligi

Tadqiqot metodlari, natijalari va tahlillari aniq, to‘liq va shaffof bayon etilishi zarur.

Manbalarni ko‘rsatish

Barcha foydalanilgan manbalar to‘g‘ri iqtibos qilinadi.

Etik buzilishlardan tiyilish

Quyidagilar qat’iyan taqiqlanadi:

·      plagiat

·      ma’lumotlarni sohtalashtirish

·      uydirma natijalar

·      takroriy nashr

Manfaatlar to‘qnashuvi

Mualliflar barcha moliyaviy va shaxsiy manfaatlarini oshkor etishlari shart.

Xatolar haqida xabar berish

Nashrdan so‘ng aniqlangan xatolar haqida darhol tahririyatga murojaat qilish zarur.

Manfaatlar to‘qnashuvi siyosati

Nashr jarayonining barcha ishtirokchilari quyidagi manfaatlarni oshkor etishlari lozim:

·      moliyaviy (grantlar, to‘lovlar, aksiyalar)

·      ilmiy va shaxsiy aloqalar

·      institutsional manfaatlar

Manfaatlar to‘qnashuvi mavjud bo‘lsa, tegishli shaxs jarayondan chetlashtiriladi.

Tuzatish (Erratum): Tadqiqot natijalariga jiddiy ta’sir ko‘rsatmaydigan xatoliklar aniqlanganda.

Qaytarib olish (Retraction): Jiddiy xatoliklar, etik buzilishlar yoki tasdiqlangan noqonuniy holatlar (masalan, ma’lumotlarni soxtalashtirish, plagiat) aniqlanganda.

Ogohlantiruvchi bayonot (Expression of Concern): Tekshiruv davom etayotgan, ammo ilmiy hamjamiyatni xabardor qilish zarur bo‘lgan holatlarda.

Barcha tuzatish va qaytarib olishlar asl maqola bilan bog‘langan holda e’lon qilinadi.

Etik me’yorlar va tashqi standartlar

Barcha o‘zgarishlar asl maqola bilan bog‘langan holda e’lon qilinadi.

Plagiatni aniqlash siyosati

Barcha qo‘lyozmalar maxsus dasturlar orqali tekshiriladi. Plagiat aniqlangan taqdirda maqola rad etiladi yoki qaytarib olinadi.

Sun’iy intellektdan foydalanish

·      Sun’iy intellekt muallif sifatida tan olinmaydi

·      AI vositalaridan foydalanilgan bo‘lsa, bu haqda oshkora ma’lumot berilishi kerak

·      Muallif AI yordamida yaratilgan kontent uchun to‘liq javobgar hisoblanadi.

Xalqaro standartlarga muvofiqlik

Jurnal quyidagi xalqaro standartlarga amal qiladi:

·      COPE ko‘rsatmalari

·      WAME tavsiyalari

·      ICMJE talablari

·      Xelsinki deklaratsiyasi

·      ARRIVE qo‘llanmalari