logo
calendar13 май 2024
view1
Asosiy til:O'zbek

ЎЗБЕКИСТОНДА 2022 ЙИЛ МАРТДА КУЗАТИЛГАН ЁҒИНЛАР АНОМАЛИЯСИ

Fan yo'nalishi:
pdf

6641d76b74449.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Мақолада Ўзбекистон ва унга қўшни мамлакатларда жойлашган 83 та метеорология станциялари маълумотлари асосида 2022 йилнинг март ойида кузатилган ёғинлар аномалияси тадқиқ этилди. Натижалар Тошкент, Бухоро, Жиззах, Сирдарё, Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятларидаги айрим станцияларда қайд этилган ойлик ёғинлар миқдорлари бутун кузатув давридаги энг юқори қийматларга эришганини кўрсатди. Олинган натижалар Европа ўрта муддатли об-ҳаво прогнозлари маркази (ECMWF) ва АҚШ Океан ва атмосфера тадқиқотлари Миллий маркази (NOAA) каби дунёнинг етакчи об-ҳаво прогнозлари марказларининг реанализ маълумотлари билан қиёсланди. Қиёсий таҳлил реанализ маълумотлари аномалиянинг умумий тамойилларини акс эттирса-да, миқдор жиҳатидан тадқиқотда фойдаланилган метеорология станциялари кузатув маълумотлари асосида олинган натижалардан сезиларли фарқларга эга эканлигини кўрсатди. Ўзбекистон ҳудудида ёғинлар аномалияси шаклланишининг циркуляцион шароитлари таҳлил қилинди. 2022 йилнинг март ойи учун Евроосиё устида 500 гПа мутлақ изобарик сирт геопотенциал баландлиги аномалияси картаси тадқиқ этилаётган давр мобайнида Атлантика океани устида шаклланган нам ҳаво массаларининг Ўрта Осиёга кириб келишини таъминловчи барик майдон барқарор сақланганини кўрсатди. Натижада Ўрта Осиёга ёғин олиб келувчи асосий синоптик жараён – Ҳавонинг ғарбдан кириб келиши (10-тур)нинг давомийлиги энг катта бўлиб, ой давомида у деярли 11 суткани (ёки ой давомийлигининг 34,7%), ташкил этган. Ёғин келтирувчи кейинги синоптик жараён – Совуқ фронтдаги тўлқинли фаолият (7-тур)нинг давомийлиги 6 суткадан кўпроқ бўлиб, ой давомийлигининг 20,2% ни ташкил этган. Бу икки жараёнлар биргаликда март ойи мобайнида қайд этилган ёғинларнинг Жонкелдида 65,5%, Мошиқудуқда 85,7%, Сирдарёда 72,8%, Дўстликда 76,8%, Тошкентда 81,2%, Ойгаингда 76,4%, Деновда 92,2%, Кўлда 86,6%, Наманганда 70,4% ҳамда Попда 62,4% қисмини таъминлаган. Атиги 2,5 сутка давом этган Жанубий Каспий ва Мурғоб циклонлари (1- ва 2-тур) ойлик ёғинлар миқдорининг 10-30% гача улушини олиб келган.

MUALIFLAR

Teglar

# Средняя Азия# Ўрта Осиѐ# ГИС# GIS# Middle Asia# precipitation# аномалия# ГАТ# карта.# осадки# anomaly# ёғинлар# циркуляция атмосферы# климатический период# атмосфера циркуляцияси# синоптик жараён# иқлимий давр# atmospheric circulation# climatic period# синоптический процесс# synoptic procces# chart.

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Баянкина Т.М., Калинин Е.И., Сизов А.А., Чехлан А.Е. Аномалии осадков в регионе Черного моря, формирующиеся в годы с экстремальными значениями индекса САК // Морской гидрофизический журнал, №3. 2008. – С. 56-67.

Инагамова С.И., Мухтаров Т.М., Мухтаров Ш.Т. Особенности синоптических процессов Средней Азии. – Ташкент: САНИГМИ, 2002. – 486 с.

Иногамова C.И. Сыльные осадки в Средней Азии. – Ташкент: CАНИГМИ, 1999. – 249 с.

Календарь типов синоптических процессов над Средней Азией. Вып. 3. / Под ред. С.И. Инагамовой. – Ташкент: НИГМИ, 1993. – 56 с.

Календарь типов синоптических процессов над Средней Азией. Вып. 4. / Под ред. С.И. Иногамовой. – Ташкент: НИГМИ, 2013. – 82 с.

Методическое письмо: Сильные осадки по Узбекистану / сост. Л.Е Литвинова. – Ташкент: САНИИ, 1983. – 69 c.

Сальников В.Г., Турулина Г.К., Полякова С.Е., Молдахметов М.М., Махмудова Л.К. Климатические колебания общей циркуляции атмосферы, осадков и речного стока над территорией Казахстана. 2011. Доступно в https://articlekz.com/article/8558

Синоптические процессы Средней Азии / Бугаев В.А., Джорджио В.А., Козик Е.М., Петросянц М.А., Пшеничный А.Я., Романов Н.Н., Чернышева О.Н. / Под ред. Т.А. Сарымсакова, В.А. Бугаева, В.А. Джорджио, М.А Петросянца, О.Н. Чернышевой. – Ташкент: АН Уз, 1957. – 477 с.

Соскин И.М. Взаимосвязь между изменчивостью теплового состояния поверхностных вод Северной Атлантики и некоторыми показателями атмосферной циркуляции // – М.: Тр. ГОИН. 1972. – Вып. 11. – C. 3 – 43.

Ўзбекистон Республикаси станциялари бўйича ўртача кўп йиллик метеоэлементлар қийматлари (1981-2010 йй. даври учун). – Tошкент: Ўзгидромет, 2017. – 25 б.

Холматжанов Б.М. Региональная циркуляция атмосферы, особенности ее влияния на изменение климата Средней Азии и загрязнение воздуха в горных районах Узбекистана. Дисс. на соиск. уч. степ. докт. геогр. наук. – Ташкент, 2019. – 299 с.

Холматжанов Б.М., Абдулаҳатов Э.И. Изменение повторяемости синоптических процессов Средней Азии // Гидрометеорология и мониторинг окружающей среды, №1. 2022. – С. 33-44.

Feng F., Zhao Y., Huang A., Zhou X. Different Seasonal Precipitation Anomaly Patterns in Central Asia Associated with Two Types of El Niño During 1891–2016 // J Frontiers in Earth Science, 2022.10:1-16.

Wang H., J.Zhang., L.Chen., D.Li Relationship between summer extreme precipitation anomaly in Central Asia and surface sensible heat variation on the Central-Eastern Tibetan Plateau // J Climate Dynamics, 2022. 59: 685-700.

Mamadjanova G., Wild S., Walz M.A., Leckebusch G.C. The role of synoptic processes in mudflow formation in the piedmont areas of Uzbekistan // Nat. Hazards Earth Syst. Sci., 2018. 18:2893-2919.

Mamadjanova G., Leckebusch G.C. Assessment of mudflow risk in Uzbekistan using CMIP5 models // Weather and Climate Extremes, 2022. 35:1-23.

Электрон манбалар: http://hydromet.uz/ru/node/1640 https://iridl.ldeo.columbia.edu/ https://climate.copernicus.eu/precipitation-relative-humidity-and-soil-moisture-march-2022 https://www.ncei.noaa.gov/access/monitoring/ghcn-gridded-products/

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.