logo
calendar27 июн 2024
view2
Asosiy til:O'zbek

ЎЗБЕКИСТОН ЖАНУБИДА МЕТЕОРОЛОГИК ҚУРҒОҚЧИЛИКНИНГ ВАҚТ ДАВОМИДАГИ ЎЗГАРИШИНИ SPI ИНДЕКСИ АСОСИДА БАҲОЛАШ

Fan yo'nalishi:
pdf

667d4afc65c26.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Мақолада 1991-2020 йилларда Ўзбекистоннинг жанубий – Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятларида 1 ва 3 ойлик метеорологик қурғоқчиликнинг статистик кўрсаткичлари SPI индекси асосида баҳоланган ва унинг тақсимоти тадқиқ этилган. Тадқиқотни бажаришда ҳудудда жойлашган 15 та метеорология станциялари ва Европа ўрта муддатли об-ҳаво прогнозлари марказининг ERA5 реанализ базаси атмосфера ёғинлари маълумотларидан фойдаланилди. Суғориладаган ҳудудларда жойлашган Термиз ва Шаҳрисабз ҳамда тоғли ҳудудларда жойлашган Мингчуқур ва Бойсун метеорология станциялари кузатувлари ва реанализ маълумотлари қаторларининг мослиги баҳоланди. Олинган натижалар март-октябрь даврида кўп йиллик ўртача 1 ойлик ёғинлар миқдорлари учун корреляция коэффициентлари, мос равишда 0,98, 0,96, 0,95 ва 0,98 ни, мавсумлар учун эса Термиз ва Бойсунда 0,95, Шаҳрисабзда 0,98 ва Мингчуқурда 0,99 ни ташкил этишини кўрсатди. ERA5 маълумотлари асосида ҳисобланган 1 ва 3 ойлик намланиш даражалари нормал тақсимотга эга бўлиб, 1 ойлик SPI индекси бўйича 70,0% атрофидаги ҳолатларда, 3 ойлик SPI индекси бўйича эса 62,0%-68,0% ҳолатларда меъёрга яқин намланиш даражаси қайд этилиши, экстремал қурғоқчилик даражасининг такрорланувчанлиги мос равишда 1,4% ва 2,5% дан ортмаслиги аниқланди. SPI индексининг йиллараро ўзгариш графиклари асосида нам ва қурғоқчил йиллар ажратилиб, 1 ойлик SPI индексининг 1998 ва 2008 йиллар учун ҳамда 3 ойлик SPI индексининг 1998 ва 2000 йиллар учун тақсимот карталари тузилди.

MUALIFLAR

Teglar

# precipitation# засуха# Қашқадарё# Кашкадарья# Kashkadarya# қурғоқчилик# drought# SPI# ёғинлар миқдори# количество осадков# ERA5# Сурхондарё.# Сурхандарья.# Surkhandarya.

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Электрон манбалар: CRAN Package Check Results for Package SPI. URL: https://cran-archive.r-project.org/web/checks/2021/2021-02-15_check_results_spi.html

National Drought Mitigation Center (2018). SPI Generator [software]. University of Nebraska–Lincoln. URL: https://drought.unl.edu/Monitoring/SPI/SPIProgram.aspx

Welcome to the Climate Data Store. URL: https://cds.climate.copernicus.eu/cdsapp#!/home/

Арушанов М.Л., Вдовенко А.И. Разложения полей аномалий среднемесячной температуры по естественным ортогональным функциям с использованием данных реанализа на территории Узбекистана и сопредельных стран // Гидрометеорология и мониторинг окружающей среды, №2, 2022. – С. 8-21.

Арушанов М.Л., Рахматова Н.И. Простой метод расчёта индекса засушливости SPI на основе аппроксимации кубическим полиномом эмпирической функции частоты распределения осадков / Географическая наука Узбекистана и России: общие проблемы, потенциал и перспективы сотрудничества. Матер. межд. науч.-прак. конф. – Ташкент. 13-19 мая, 2019. – С. 44-47.

Арушанов М.Л., Эшмуратова Г.Ш. Мониторинг атмосферной засушливости на основе расчёта модифицированного индекса SPI на территории Узбекистана // Центральноазиатский журнал географических исследований, № 3-4, 2022. – С. 50-57.

Махмудов И.М., Бегматов С.У., Ярашев Д.У., Холматжанов Б.М. Пространственное распределение температуры воздуха и количества осадков на юге Узбекистана в период 1991-2020 гг. // Экономика и социум, №2(117), 2024. – С. 1-8.

Рахимов Э.Ю., Омонов Б.Ю., Холматжанов Б.М., Абдиқулов Ф.И., Бегматов С.У., Махмудов И.М. Ўзбекистонда NASA POWER ва ERA5 базалари ҳаво ҳарорати маълумотларидан фойдаланиш имкониятлари // Гидрометеорология ва атроф-муҳит мониторинги, №3, 2023. – Б. 8-20.

Рахмонов К.Р., Умирзаков Ғ.Ў., Рапиқов Б.Р. Иқлим ўзгаришининг метеорологик қурғоқчиликка таъсирини баҳолаш (Чирчиқ дарёси ҳавзаси мисолида) // Гидрометеорология ва атроф-муҳит мониторинги, №3, 2022. – Б. 43-51.

Русин И.Н. Стихийные бедствия и возможности их прогноза. – С-Пб.: РГГМУ, 2003. – 140 с.

Умирзаков Ғ.Ў., Рахмонов К.Р., Омонов Н.О. Метеорологик ва гидрологик қурғоқчиликлар орасидаги боғланишларни статистик баҳолаш // Гидрометеорология ва атроф-муҳит мониторинги, №4, 2021. – Б. 52-62.

Уткузова Д.Н., Хан В.М., Вильфанд Р.М. Статистический анализ эпизодов экстремальной засушливости и увлажненности на территории РФ // Оптика атмосферы и океана, 28, № 1, 2015. – С. 66-79.

66-79. Холматжанов Б.М., Омонов Б.Ю., Истамов Д.Б., Бегматов С.У., Махмудов И.М., Сафаров Ф.Б., Ахмуратова Б.Х., Охунов Р.З. Қорақалпоғистон Республикаси, Жиззах, Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятлари учун ERA5 базаси ва ер усти кузатувлари бўйича шудринг нуқтаси ҳарорати маълумотларини верификациялаш // Гидрометеорология ва атроф-муҳит мониторинги, №4, 2023. – Б. 8-19.

Ўзбекистон Республикаси станциялари бўйича ўртача кўп йиллик метеоэлементлар қийматлари (1961-1990 йй. даври учун). – Tошкент: Ўзгидромет, 2003. – 17 б.

Ўзбекистон Республикаси станциялари бўйича ўртача кўп йиллик метеоэлементлар қийматлари (1971-2000 йй. даври учун). – Tошкент: Ўзгидромет, 2009. – 110 б.

Ўзбекистон Республикаси станциялари бўйича ўртача кўп йиллик метеоэлементлар қийматлари (1981-2010 йй. даври учун). – Tошкент: Ўзгидромет, 2017. – 30 б.

Ўзбекистон Республикаси станциялари бўйича ўртача кўп йиллик метеоэлементлар қийматлари (1991-2020 йй. даври учун). – Tошкент: Ўзгидромет, 2022. – 70 б.

Byun H.R., Wilhite D.A. Daily quantification of drought severity and duration // Journal of Climate, 1999. 12(9):2747-2756. DOI: 10.1175/1520-0442(1999)012<2747:OQODSA> 2.0.CO;2.

Hayes M., Svoboda M., Wall N., Widhalm M. The Lincoln Declaration On Drought Indices: Universal Meteorological Drought Index Recommended // Bulliten of American Mteorological Society, 2011. 92(4):485-488. https://doi.org/10.1175/2010BAMS3103.1.

Hu Z., Zhang C., Hu Q., Tian H. Temperature Changes in Central Asia from 1979 to 2011 Based on Multiple Datasets // J. Clim., 27, 2014. – PP. 1143-1167.

McKee T.B., Doesken N.J., Kleist J. The Relationship of Drought Frequency and Duration to Time Scales / Proceedings of the 8th Conference on Applied Climatology, 17-22 January 1993, Anaheim, CA. Boston, MA, American Meteorological Society.

Rakhmatova N., Arushanov M., Shardakova L., Nishonov B., Taryannikova R., Rakhmatova V., Belikov D.A. Evaluation of the Perspective of ERA-Interim and ERA5 Reanalyses for Calculation of Drought Indicators for Uzbekistan // Atmosphere, 12(5):527. 2021. https://doi.org/10.3390/atmos12050527.

World Meteorological Organization (WMO) and Global Water Partnership (GWP): Handbook of Drought Indicators and Indices (M. Svoboda and B.A. Fuchs). Integrated Drought Management Programme (IDMP), Integrated Drought Management Tools and Guidelines. Series 2. Geneva. WMO – No. 1173. 2016. – 45 p.

World Meteorological Organization (WMO): Stantardized Precipitation Index User Guide. WMO – No. 1090. 2012. – 18 p.

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.