logo
calendar24 июл 2025
view2
Asosiy til:O'zbek

OROL DENGIZI QURIGAN TUBIDA HOSIL BO‘LGAN TUPROQ-GRUNTLARI TARKIBIDAGI SUVDA OSON ERUVCHI TUZLARNING MIGRATSIYASI

Fan yo'nalishi:
pdf

688261bf53a0c.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Ushbu tadqiqot Orol dengizi qurigan tubining sharqiy qismida shakllanayotgan yangi tuproq-grunt qatlamlarida suvda oson eruvchan tuzlarning miqdori, tarkibi va migratsiyasi bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar 2024 yil davomida olib borildi. Tadqiqot davomida 25 dan ortiq asosiy va 100 dan ziyod yordamchi kesmalardan olingan namunalar asosida sho‘rlanish ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Natijalarga ko‘ra, hududdagi avtomorf qumli tuproqlar yuqori darajada sho‘rlangan bo‘lib, zaharli tuzlar, ayniqsa zaharli tuzlardan natriy xlorid (NaCl) miqdori 98 % gacha yetgani kuzatildidi. Tuzlarning qatlamlar bo‘yicha tarqalishi shamol eroziyasi, iqlim sharoiti va inson faoliyatiga bog‘liq. Statistik tahlil usullari Principal Component Analysis (PCA) va Pearson korrelyatsiyasi yordamida sho‘rlanish parametrlari orasidagi bog‘liqliklar baholandi. Tadqiqot natijalari tuzlarning vertikal migratsiyasi mavjudligini, xloridli sho‘rlanish ustunligini va bu holat o‘simliklar o‘sishi uchun jiddiy xavf tug‘dirishini ko‘rsatadi. Olingan natijalar Orol dengizi qurigan tubi tuproq-gruntlarini meliorativ baholash, agrozonalarga ajratish va qayta tiklash choralari uchun ilmiy asos sifatida hizmat qiladi.

MUALIFLAR

Science ID: DNM-0525-0021

Science ID: MNV-0525-0019

Teglar

# Аральское море# Aral Sea# почво-грунт# NaCl# water-soluble salts# легкорастворимые соли# Orol dengizi# suvda eruvchan tuzlar# tuproq-grunt# PCA tahlili# анализ PCA# soil-ground# PCA analysis

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Abdrakhmanov, Abdullaev T Shokhrukh, Shomurodova K (2024) Changes in the chemical, physical, and mechanical properties of soils under the influence of the drying up of the aral sea. doi: 10.5281/zenodo.11032416

2. Abdullaev, Nomozov S Urol (2024) A biochar product can enhance soil fertility during drought conditions. doi: 10.5281/ zenodo.11032959

3. Abdullaev, SAYFULLAEVA S Sevinch (2024) Rational use of natural resources for drought relief and environmental protection and public health. doi: 10.5281/zenodo.11033257

4. A.Ismonov, A.Dusaliyev, U.Mamazhanova, Orol dengizining markaziy qismidagi qurgʻoqchil tub tuproqlarning meliorativ holati’’ // Oʻzbekiston Milliy Universiteti xabarlari, №3/2/1. 2022. - B. 52-55

5. Do’saliev T.A., Ismonov A.J., Mamajonovna X.O’. Orol dengizi qurigan tubi tuproq-grunt qoplamlarining mexanik tarkibi // O’zMu xabarlari. 2023. - №3/1/1. – B. 39-41.

6. Jabbarov Z, Abdrakhmanov T, Tashkuziev M, Abdurakhmonov N, Makhammadiev S, Fayzullaev O, Nomozov U, Kenjaev Y, Abdullaev S, Yagmurova D, Abdushukurova Z, Iskhakova S, Kováčik P (2024) Cultivation of plants based on new technologies in the dry soil of the Aral Sea. E3S Web Conf 497:03008. doi: 10.1051/e3sconf/202449703008

7. Jabbarov Z, Abdrakhmanov T, Tashkuziev M, Abdurakhmonov N, Makhammadiev S, Fayzullaev O, Nomozov U, Kenjaev Y, Abdullaev S, Yagmurova D, Abdushukurova Z, Iskhakova S, Kováčik P (2024) Cultivation of plants based on new technologies in the dry soil of the Aral Sea. E3S Web Conf 497:03008. doi: 10.1051/e3sconf/202449703008

8. Jabborov Z.A., Maxammadiev S.Q., Zokirova F.N., Abdraxmonov T.A.,, Abdullaev Sh Orol dengizi qumliklarining sho‗rlanish holati. O‗zbekiston zamini, 2022. - №4. – B. 22-27

9. Jabborova D, Abdrakhmanov T, Jabbarov Z, Abdullaev S, Azimov A, Mohamed I, AlHarbi M, Abu-Elsaoud A, Elkelish A (2023) Biochar improves the growth and physiological traits of alfalfa, amaranth and maize grown under salt stress. PeerJ 11:e15684. doi: 10.7717/peerj.15684

10. Li Q, Li X, Ran Y, Feng M, Nian Y, Tan M, Chen X (2021) Investigate the relationships between the Aral Sea shrinkage and the expansion of cropland and reservoir in its drainage basins between 2000 and 2020. International Journal of Digital Earth 14:661–677. doi: 10.1080/17538947.2020.1865466

11. Micklin P (2016) The future Aral Sea: hope and despair. Environ Earth Sci 75:844. doi: 10.1007/s12665-016-5614-5

12. Micklin Philip P. “Desiccation of the Aral Sea: A Water Management Disaster in the Soviet Union”. 1988. Science № 241 (4870). - 1170 p

13. Qo‘ziyev R.Q., Abduraxmonov N.Yu., Ramazonov B.R. Orol bo‘yi hududlarining tuproq resurslari va ulardan samarali foydalanishning ilmiy asoslari. Toshkent, “Zilol-buloq” nashriyoti, 2020. – 204 b

14. Qushimov B., Ganiev I.M., Rustamova I., Haitov B., Islam K.R. Land Degradation by Agricultural Activities in Central Asia. 2007

15. Saidova M.E. Orol bo’yi hududi sug’oriladigan o’tloqi allyuvial tuproqlarining ekologik-biologik holatini diagnostikasida zamonaviy yondashuvlar dissertasiya avtoreferat. – Toshkent, 2019. – B. 7-20.

16. Singh A, Behrangi A, Fisher JB, Reager JT (2018) On the Desiccation of the South Aral Sea Observed from Spaceborne Missions. Remote Sensing 10:793. doi: 10.3390/rs10050793

17. T.Abdraxmanov,Z.Jabbarov,S.Mahammadiyev,Sh.Abdullayev,F.Zokirova “Orol dengizi qurigan tubidagi qumliklarning sho’rlanish holati.//’’O’ZBEKISTON ZAMINI’’jurnali T:,2020,N=4.-26 b

18. Xu H, Wang X, Zhang X (2016) Decreased vegetation growth in response to summer drought in Central Asia from 2000 to 2012. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation 52:390–402. doi: 10.1016/j.jag.2016.07.010

19. Zokirov Sh.S., Ibragimova R.A. Orol tabiiy geografik okrugi. Toshkent “Mumtoz soʻz” - 2015. – B. 61-62

20. Жаббаров З.А., Бобоев С., Нормуродова Қ., Маҳаммадиев С., Абдукаримов Ж., Абдуллаев Ш. Орол денгизининг қуриган тубида ўсимликларни ўстиришда намликдан самарали фойдаланган ҳолда биотехнологик ёндашувларниннатижаси Агро кимё ҳимоя ва ўсимликлар карантини. №2, 2023. Б.46-49г

21. Исмонов Абдувахоб Жўраевич Қаландаров НН (2023) Орол денгизи қуриган тубида иҳота ўрмонзорларини барпо этиш мақсадида тупроқ қопламларини тадқиқ этиш. doi: 10.5281/zenodo.10083879

22. Jаrsjo J, Destouni G (2006) Bаtimetriyа-topogrаfiyа tа’siri torаyib borаyotgаn Orol dengizi аtrofidаgi sho’r-chuchuk yer osti suvlаrining o’zаro tа’siri. Suv resurslаri Res 42: W11410

23. Аndrulionis, N.Y., Izhitskiy, А.S., Sаvvichev, А.S. et аl. Recent chаnges in physicаl аnd biogeochemicаl stаte in residuаl bаsins of the Аrаl Seа. Аquаt Geochem 31, 1 (2025). https://doi.org/10.1007/s10498-024-09436-5

24. Roget E, Zаviаlov P, Khаn V, Muniz MА (2009) Geodynаmicаl processes in the chаnnel connecting the two lobes of the Lаrge Аrаl Seа. Hydrol Eаrth Syst Sci 6:5279–5301. https://doi.org/10.5194/hess-13-2265-2009

25. Micklin P. The Aral Sea disaster // Annual Review of Earth and Planetary Sciences. – 2007. – T. 35. – B. 47–72

26.IPCC. Climate Change 2014: Synthesis Report. – Cambridge: Cambridge University Press, 2014. – 151 p.

27. Saiko T.A., Zonn I.S. Irrigation expansion and dynamics of desertification in the Circum-Aral region of Central Asia // Applied Geography. – 2000. – T. 20 (4). – B. 349–367

28. Berg L.S. Aral Sea hydrology in the early 20th century. – Leningrad: AN SSSR, 1947. – 210 b

29. Conrad C., et al. Remote sensing and hydrological measurements for improved water resources management in the Aral Sea basin // Remote Sensing. – 2013. – T. 5 (8). – B. 3948–3973

30. Rakhmatullaev S. Water reservoirs in Central Asia and their future // Quaternary International. – 2010. – T. 227 (2). – B. 270–278.

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.