logo
calendar11 Iyun 2026
view88
Asosiy til:Rus

МАРКАЗИЙ ОСИЁ ТОҒЛИ ҲУДУДЛАРИДА СЕЛ ТОШҚИНЛАРИНИ ЭРТА ПРОГНОЗ ҚИЛИШ ВА УЛАРНИНГ ОҚИБАТЛАРИНИ БАҲОЛАШ УЧУН РАДАР-СУНЪИЙ ЙЎЛДОШ СИНТЕЗИ

Fan yo'nalishi:Atrof-muhit fanlari (turli xil)Boshqaruv, monitoring, siyosat va qonunTabiat va landshaftni muhofaza qilishSuv fani va texnologiyasiGeografiya, rejalashtirish va rivojlanish
Milliy fan yo'nalishi (OAK):03.00.10 — Ekologiya03.00.13 — Tuproqshunoslik04.00.04 — Gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi05.09.04 — Suv taʼminoti. Kanalizatsiya. Suv havzalarini muhofazalovchi qurilish tizimlari06.03.01 — Oʻrmon ekinlari. Selektsiya, urugʻchilik va shaharlarni koʻkalamzorlashtirish. Oʻrmonlar agromelioratsiyasi va himoya oʻrmonlarini barpo etish05.10.02 — Favqulodda holatlarda xavfsizlik. Yongʻin, sanoat, yadro va radiatsiya xavfsizligi06.01.02 — Melioratsiya va sugʻorma dehqonchilik06.01.03 — Agrotuproqshunoslik va agrofizika06.01.10 — Er tuzish, kadastr va er monitoringi06.03.02 — Oʻrmon tuzish va oʻrmon taksatsiyasi. Oʻrmonshunoslik va oʻrmonchilik. Oʻrmon yongʻinlari va ularga qarshi kurashish06.03.03 — Dorivor oʻsimliklar introduktsiyasi, yetishtirish texnologiyasi va agrofarmoekologiyasi11.00.01 — Tabiiy geografiya11.00.03 — Quruqlik gidrologiyasi. Suv resurslari. Gidrokimyo11.00.04 — Meteorologiya. Iqlimshunoslik. Agrometeorologiya11.00.05 — Atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish16.00.04 — Veterinariya farmakologiyasi va toksikologiyasi. Veterinariya sanitariyasi, ekologiyasi, zoogigienasi va veterinar-sanitariya ekspertizasi05.09.07 — Gidravlika va muhandislik gidrologiyasi
pdf

Статья-24-ru_ae8e849a.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Ушбу ишда сел фаоллиги юқори бўлган Жиззах вилояти Зомин тумани (Туркистон тизмасининг шимолий ёнбағирлари) мисолида тоғ ва тоғ олди ҳудудларида сел-тошқин ҳодисаларини тезкор миқдорий прогноз қилиш учун радар-сунъий йўлдош синтезини қўллаш имкониятлари тадқиқ этилган. Услубият қисқа муддатли конвектив жалалар учун сунъий йўлдош маълумотлари асосида ёғинлар интенсивлигининг давомийлигига боғлиқлик эгри чизиғини қуришга асосланган. Ишда IDF-эгри чизиғидан воқеликка асосланган (event-based) ёндашувда такрорланувчанлик ва эҳтимоллик тавсифларини таҳлил қилмасдан, аниқ бир жала эпизодининг давомийлигига боғлиқлиги сифатида фойдаланилган. Бундай ёндашув бориш қийин бўлган тоғ ҳавзаларида конвектив жалалар кўрсаткичларини ва тошқин оқими шаклланиш шароитларини тезкор баҳолашга йўналтирилган. Ёғинлар интенсивлиги жаланинг тез ривожланиши ва пасайишини акс эттирувчи иккинчи даражали полином ёрдамида яхши аппроксимацияланишианиқланган.Моделни верификация қилиш учун сарфи Q = 2 м3/с бўлган кузатилган сел оқими ҳолатидан фойдаланилган. Давомийлиги қарийб 2,5 соат бўлган жала учун IDF-эгри чизиғини интеграллаш натижасида умумий ёғинлар қатлами аниқланди ва шу асосда тошқиннинг ўртача сарфи ҳисобланди. Шартли сув йиғиш майдони A=10-12 км2 бўлганда, ҳисобланган ўртача оқим сарфи Q≈ 1,66 м3/с ни ташкил этди, бу эса ҳақиқий кузатилган сарф билан юқори даражадаги мувофиқликни кўрсатади. Ушбу услубият янги мониторинг воситаларини, жумладан, виртуал гидропостларни ишлаб чиқиш учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин.

MUALLIFLAR

Science ID: PTV-0525-0003

Science ID: MTN-0525-0110

Science ID: MFR-0525-0034

Teglar

# синтез# район# расчет# зондирование# кривая# дистанционное# селе-паводковые# явления# радарно-спутниковый# интенсивности# осадков# idf# стока# зааминский

O'XSHASH MAQOLALAR

SHU JURNALDAGI BOSHQA MAQOLALAR

Maqolani baholang

0
0 ta baho
5
4
3
2
1

Foydalanilgan adabiyotlar

Gourley J. J., Flamig Z.L., Hong Y., Li L., Wang J., Vergara H., Anagnostou E. N. Hydrologic evaluation of the experimental Multi-Radar Multi-Sensor (MRMS) precipitation analysis for flood forecasting // Journal of Hydrology, 2017. Vol. 548. – PP. 325-339.

Gourley C. R., Smith J.A., Bledsoe B. P. Limitations of FFGS in complex terrain: Flash flood uncertainty // Journal of Hydrology, 2017. 549. – PP. 456-468.

Tarolli M., Borga M., Zoccatelli D., Bernhofer C., Jatho N., al Janabi F. Rainfall space-time organization and orographic control on flash flood response: The Weisseritz event of August 13, 2002 // Journal of Hydrologic Engineering, 2013. Vol. 18. No. 2. – PP. 251-261. DOI: 10.1061/(ASCE)HE. 1943-5584.0000612.

Электронные ресурсы: Шивалдова Н. Опасные климатозависимые природные явления – сели и селевые паводки в Узбекистане. URL:// https://ekomaktab.uz/index.php/ru/press-klub/poslednie-novosti/251-12312fewf4f (дата обращения 14.11.2025 г.).

Абилганиев Д. Естественное лесовозобновление после селевого потока в Алматинском заповеднике. // Journal of Geography and Environmental Management, 2024. – 74(3). – С. 4-12. https://doi.org/10.26577/JGEM.2024.v74.i3-01

Ахмедов М.А., Салямова К.Д. Селевые явления в Узбекистане // Вестник Университета гражданской защиты МЧС Беларуси. 2018. –№ 1(5). – С. 13-21

Дергачева И.В., Плотницкая Ю.А. Селе-паводковые явления Узбекистана. – Ташкент, 2024. –С. 324

Имамджанов Х.А., Кадыров Б.Ш., Филиппов С.Г., Сайдиллаева С.Н. Комплексная оценка риска селевых и паводковых явлений в бассейне реки Чирчик на основе современных методов // Гидрометеорология и охрана окружающей среды, 2025. – № 2. – С. 24-36.

Кучинская И.Я., Керимова Э.Д. Региональные особенности влияния селевых процессов на изменение ландшафтов южного склона Большого Кавказа / В сб.: Селевые потоки: катастрофы,риск, прогноз, защита. Труды 8-й Международной конференции (Тбилиси, Грузия). – Отв. ред. С.С. Черноморец, Г.В. Гавардашвили, К.С. Висхаджиева. – М.: ООО «Геомаркетинг», 2025. – С. 227-239.

Лехатинов А.М., Лехатинова Э.Б., Доржиев А.Д. Влияние селевых потоков на биогеоценоз и экологию национального парка «Тункинский» / В сб.: Селевые потоки: катастрофы, риск, прогноз, защита. Труды 6-й Международной конференции (Душанбе–Хорог, Таджикистан). Т.1. – Отв. ред. С.С. Черноморец, К.С. Висхаджиева. – Душанбе: ООО «Промоушн», 2020. – С. 470-476.

Юсупова Д.Ю. Режим и водные ресурсы рек северного склона Туркестанского хребта. /Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. геогр. наук: Ташк. гос. ун-т им. В.И. Ленина. – Ташкент. 1989. – С. 16-17.

Berenguer X., Vivoni E. R., Morin E. Radar-based flash flood detection: A review of methodologies and applications // Remote Sensing of Environment, 2011. 115 (12). – PP. 3111-3124.

Berenguer X., Vivoni E.R., Morin E. Advances in radar-based flash flood detection: New approaches and challenges // Journal of Hydrometeorology, 2020. 21(3). – PP. 567-582.

Borga M., Stoffel M., Marchi L., Marra F., Jakob M. Flash floods and debris flows: Hydro-geomorphic response to extreme rainfall in headwater systems // Journal of Hydrology, 2014. – Vol. 518. Part B. – PP. 194-205. – DOI: 10.1016/j.jhydrol.2014.05.022.