logo
calendar14 Avgust 2026
view31
Asosiy til:O'zbek

ЧИРЧИҚ ДАРЁСИ ҲАВЗАСИ ГИДРОМЕТЕОРОЛОГИК КЎРСАТКИЧЛАРИ ЎЗГАРИШИНИ СТАТИСТИК БАҲОЛАШ

Fan yo'nalishi:Atrof-muhit fanlari (turli xil)Tabiat va landshaftni muhofaza qilishSuv fani va texnologiyasiGeografiya, rejalashtirish va rivojlanish
pdf

ГМиМОС+№1+2026_31-42_6e....pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Мақолада Чирчиқ дарёси ҳавзасининг гидрометеорологик кўрсаткичлари икки турли давр бўйича статистик жиҳатдан таққослаб ўрганилди. Таҳлил учун Ойгаинг, Чимён, Писком ва Сўқоқ метеорология станциялари ҳамда Худойдодсой, Мулала, Хожикент ва Ғазалкент гидрология постларида кузатилган кўп йиллик кузатув маълумотларидан фойдаланилди. Икки намунали t-test ёрдамида ўртачалар фарқи ва p-қийматлар баҳоланди. Натижаларга кўра, ҳаво ҳарорати барча станцияларда, айниқса қиш–баҳор ойларида, статистик аҳамиятли даражада ошганлиги аниқланди (p<0,05). Писком ва Сўқоқда март, Чимёнда март-май, Ойгаингда эса январь, февраль, март, май, июнь ҳамда сентябрь ойларида ҳароратнинг сезиларли ўсиши кузатилди. Атмосфера ёғинлари февраль ва ноябрь ойларида кўплаб станцияларда ортган бўлса-да, айрим баҳор ойларида камайиш тенденцияси қайд этилди. Сув сарфи баҳор–эрта ёз мавсумида бир қатор постларда кўпайган, бироқ ёзда камайиш ёки ўзгарувчанликнинг кучайиши кузатилди. Умуман олганда, натижалар ҳудудда глобал исиш жараёнининг гидрометеорологик режимга таъсири ортиб бораётганини кўрсатади.

MUALIFLAR

Science ID: MJZ-0525-0021

Science ID: FTN-0225-0019

Teglar

# ўзгарувчанлик# Атмосфера# сув# ҳаво# статистик# тест# ўртача# ҳарорати# ёғинлари# сарфи# коэффициенти# квадратли# четланиш# t-test# p-қиймат

Maqolani baholang

0
0 ta
5
4
3
2
1

Foydalanilgan adabiyotlar

Москалёв Ю. Д. Лавины и лавинные нагрузки // Труды САНИГМИ, 1986. - Вып. 109 (190). – 157 с.

Родионова П.М., Турчанинова А.С., Сократов С.А., Селиверстов Ю.Г., Глазовская Т.Г. Методика учёта лавинной опасности при территориальном планировании в России // Лёд и Снег, 2019. – Т. 59. № 2. – С. 245–257. https://doi.org/10.15356/2076-6734-2019-2-398

Руководство по снеголавинным работам (временное) / Под ред. Ю. Д. Москалёва. -Л.: Гидрометеоиздат, 1965. – 397 с

Руководство по снеголавинным наблюдениям и методам снеголавинного обеспечения. RH 68.02.04 / Под ред. Л. А. Канаева. – Ташкент: Узгидромет, 2001. – 169 с.

Семакова Э.Р., Сафронов В.П., Семаков Д.Г., Bühler Y. Моделирование движения снежных лавин для оценки лавинной опасности в слабоизученных районах РУз // Гидрометеорология и мониторинг окружающей среды, №2. 2025. – C. 76-86.

Старыгин Г.Н., Карандаев С.В., Карандаева Л.М. Инженерная противолавинная защита автодороги Ташкент-Ош в районе перевала Камчик // Труды НИГМИ, 2010.Вып. 16 (261). – С. 103–109.

Bühler Y., Christen M., Kowalski J., Bartelt P. Automated identification of potential snow avalanche release areas based on digital elevation models // Natural Hazards and Earth System Sciences. – 2013. – Vol. 13. – P. 1321–1335. https://doi.org/10.5194/nhess-13-1321-2013

Bühler Y., von Rickenbach D., Stoffel, A., Margreth S., Stoffel L., Christen M. Automated snow avalanche release area delineation – validation of existing algorithms and proposition of a new object-based approach for large-scale hazard indication mapping // Natural Hazards and Earth System Sciences. – 2018. – Vol. 18. – P. 3235-3251. 10.5194/nhess-18-3235-2018, 2018.

Bühler Y., Bebi P., Christen M., Margreth S., Stoffel L., Stoffel A., Marty C., Schmucki G., Caviezel A., Kühne R., Wohlwend S., Bartelt P. Automated avalanche hazard indication mapping on a statewide scale // Natural Hazards and Earth System Sciences, 2022. – Vol. 22. – PР. 1825-1843. 10.5194/nhess-22-1825-2022.

Christen M., Kowalski J., Bartelt P. RAMMS: Numerical simulation of dense snow avalanches in three-dimensional terrain // Cold Regions Science and Technology, 2010.- Vol. 63, № 1–2. – P. 1–14. https://doi.org/10.1016/j.coldregions.2010.04.005

Salm B., Burkard A., Gubler H. Berechnung von Fliesslawinen: Eine Anleitung für Praktiker mit Beispielen. Mitteilungen des Eidgenössischen Instituts für Schnee- und Lawinenforschung (SLF), № 47. – Davos, 1990. – 37 р.

Semakova E., Safronov V., Mamaraimov A., Nurtaev B., Semakov D., Bühler Y. Applying numerical snow avalanche simulations for hazard assessment in the Kamchik pass area, Uzbekistan / Proceedings of ISSW. A merging of Theory and Practice. – Innsbruck, Austria, 7-13 October 2018, -PP. 701-705

Voellmy A. Über die Zerstörungskraft von Lawinen // Schweizerische Bauzeitung, 1955. Bd. 73. – РР. 159–165.

Благовещенский В.П. Определение лавинных нагрузок. – Алма-Ата: Гылым, 1991. -116 с

Исаев А.А., Какурина Е.Г., Перцигер Ф.И. Технология построения крупномасштабной карты частоты поражения лавинами // Труды САНИГМИ, 2001. – Вып. 161 (242). – С. 43–54.

Канаев Л.А., Какурина Е.Г., Суслов В.Ф. Снежные лавины / Под ред. Л.А. Канаева. Ташкент: САНИГМИ, 1996. – 133 с.