“Tarixi jadidayi Toshkand” asarida Chor Rossiyasi bosqini va Mulla Solihbek Oxundning Toshkent mudofaasidagi rahbarligi tasviri

Muhammad Solihxo‘ja Toshkandiyning “Tarixi jadidayi Toshkand” (fors-tojik tilida yozilgan, 1863–1888 yillar oralig‘ida yaratilgan) asari XIX asr O‘rta Osiyodagi eng muhim guvoh manbalardan biri bo‘lib, Toshkentning Chor Rossiyasi tomonidan bosib olinishi (1865 yil) voqealarini batafsil yoritadi. Ushbu maqolada asarning ikkinchi jildidagi tegishli bo‘limlar tahlil qilinib, Chor bosqini jarayoni, shahar mudofaasining umumxalq xarakteri va Mulla Solihbek oxund (Solihbek dodxoh, 1805–1868) ning rahbarlik roli chuqur ko‘rib chiqiladi. Manbashunoslik va matn tahlili usullaridan foydalanib, muallifning shaxsiy guvohligi, iqtiboslar va rus rasmiy manbalari bilan qiyosiy tahlil beriladi. Asar mustamlakachilikning dastlabki bosqichidagi mahalliy qarshilik va repressiya mexanizmlarini va imperiya ideologiyasining soxtalashtirish harakatlarini ochib beruvchi noyob hujjat sifatida baholanadi. Ushbu tadqiqot Turkiston tarixshunosligidagi milliy manbalarning ahamiyatini yanada ta’kidlaydi va mustamlakachilik davri tarixini milliy nuqtai nazardan qayta ko‘rib chiqishga hissa qo‘shadi.