Ushbu maqolada fizika ta’limida namoyish tajribalarni o‘qitish jarayonida ergonomik tamoyillarni qo‘llashning psixologik-pedagogik ahamiyati tahlil etiladi. Ergonomik yondashuv namoyish tajribalarining asosiy didaktik funksiyalari (axborot berish, motivatsiya uyg‘otish, nazorat qilish va rivojlantirish) samaradorligini oshirishda muhim omil sifatida talqin qilinadi. Tadqiqot jarayonida psixologik omillar (diqqat, xotira, qiziqish) hamda pedagogik omillar (mavzuni tushuntirish uslubi, interaktivlik darajasi, ta’lim materiallarini moslashtirish) o‘zaro uzviy bog‘liqlikda ko‘rib chiqiladi. Amaliy tavsiyalar ergonomik dizayn, vizual materiallar va interaktiv metodlarni uyg‘unlashtirish asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, ular namoyish tajribalarining o‘quv jarayonidagi ta’sirchanligini kuchaytirishga qaratilgan. Mazkur yondashuv nafaqat namoyish tajribalarining o‘quv jarayonidagi ta’sirini kuchaytiradi, balki o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, analitik yondashuv va ilmiy dunyoqarashni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Ushbu maqolada fizika ta’limida namoyish tajribalarni o‘qitish jarayonida ergonomik tamoyillarni qo‘llashning psixologik-pedagogik ahamiyati tahlil etiladi. Ergonomik yondashuv namoyish tajribalarining asosiy didaktik funksiyalari (axborot berish, motivatsiya uyg‘otish, nazorat qilish va rivojlantirish) samaradorligini oshirishda muhim omil sifatida talqin qilinadi. Tadqiqot jarayonida psixologik omillar (diqqat, xotira, qiziqish) hamda pedagogik omillar (mavzuni tushuntirish uslubi, interaktivlik darajasi, ta’lim materiallarini moslashtirish) o‘zaro uzviy bog‘liqlikda ko‘rib chiqiladi. Amaliy tavsiyalar ergonomik dizayn, vizual materiallar va interaktiv metodlarni uyg‘unlashtirish asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, ular namoyish tajribalarining o‘quv jarayonidagi ta’sirchanligini kuchaytirishga qaratilgan. Mazkur yondashuv nafaqat namoyish tajribalarining o‘quv jarayonidagi ta’sirini kuchaytiradi, balki o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, analitik yondashuv va ilmiy dunyoqarashni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
В данной статье анализируется психолого-педагогическое значение применения эргономических принципов в процессе обучения демонстрационным экспериментам в физическом образовании. Эргономический подход интерпретируется как важный фактор повышения эффективности основных дидактических функций демонстрационных опытов (информирование, мотивация, контроль и развитие). В процессе исследования психологические факторы (внимание, память, интерес) и педагогические факторы (метод объяснения темы, уровень интерактивности, адаптация учебных материалов) рассматриваются во взаимосвязи. Практические рекомендации разработаны на основе сочетания эргономического дизайна, визуальных материалов и интерактивных методов, направленных на повышение эффективности демонстрационных экспериментов в учебном процессе. Данный подход не только усиливает влияние демонстрационных опытов в учебном процессе, но и играет важную роль в формировании у учащихся самостоятельного мышления, аналитического подхода и научного мировоззрения.
This article analyzes the psychological and pedagogical significance of applying ergonomic principles in the process of teaching demonstration experiments in physics education. The ergonomic approach is interpreted as an important factor in increasing the effectiveness of the main didactic functions of demonstration experiments (informing, motivating, controlling, and developing). In the research process, psychological factors (attention, memory, interest) and pedagogical factors (method of explaining the topic, level of interactivity, adaptation of educational materials) are considered in close connection with each other. Practical recommendations were developed based on the combination of ergonomic design, visual materials, and interactive methods, aimed at increasing the effectiveness of demonstration experiments in the educational process. This approach not only strengthens the influence of demonstration experiences in the educational process, but also plays an important role in the formation of independent thinking, an analytical approach, and a scientific worldview in students.
| № | Muallifning F.I.Sh. | Lavozimi | Tashkilot nomi |
|---|---|---|---|
| 1 | Omonqulova U.H. | “Umumiy fizika va qurilish muhandisligi” kafedrasi o‘qituvchisi | Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti |
| 2 | Qurbanov M.X. | “Umumiy fizika” kafedrasi professori | Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti |
| № | Havola nomi |
|---|---|
| 1 | Millar R. The Role of Practical Work in the Teaching and Learning of Science. High School Science Laboratories Role and Vision. – Washington DC: National Academy of Sciences, 2004. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3327211 |
| 2 | Comparison of labatorials and traditional labs: The impacts of instructional scaffolding on the student experience and conceptual understanding // Phys. Rev. Phys. Educ. Res. https://journals.aps.org/prper/abstract/10.1103/PhysRevPhysEducRes.17.01013 |
| 3 | Etkina E., Van Heuvelen A., Brookes D. T., Mills D. Role of Experiments in Physics Instruction – A Process Approach // The Physics Teacher. 2002. T. 40, № 6. – P. 351-355. DOI: 10.1119/1.1511592. |
| 4 | Aththibby A. R., Kuswanto H., Mundilarto M., Prihandono E. Improving motivation and science process skills through a mobile laboratory-based learning model // Cypriot Journal of Educational Sciences. 2021. T. 16, № 5. – P. 2292-2299. DOI: 10.18844/cjes.v16i5.6333. |
| 5 | Effects of an In-service Program on Biology and Chemistry Teachers’ Perception of the Role of Laboratory Work // Procedia – Social and Behavioral Sciences. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S18770428140680 |
| 6 | Mayer R. E. Multimedia Learning. – 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2009. |
| 7 | Sweller J. Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning // Cognitive Science. 1988. T. 12, № 2. – P. 257-285. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1207/s15516709cog1202_4 |
| 8 | Bouquet F., Dauphin C., Bernard F., Bobroff J. Low-cost experiments with everyday objects for homework assignments // Physics Education. 2019. T. 54, № 2. – P. 025001. DOI: 10.1088/1361-6552/aaf6d6. |
| 9 | Tsihouridis C., Vavougios D. Experimental Environments in PER: A Critical and Comparative Evaluation of the International Literature –Trends. 2023. DOI: 10.1063/9780735425712_004. |
| 10 | The teaching of Natural Sciences in kindergarten based on the principles of STEM and STEAM approach. https://www.researchgate.net/publication/366025568 |
| 11 | Trna J., Novak P. Motivational Effectiveness of Experiments in Physics Education // GIREP-ICPE-MPTL 2010. Teaching and Learning Physics Today: Challenges? Benefits? – Conference Proceedings. Reims, France; Udine (Italy): University of Udine, 2014. – P. 410-417. https://www.researchgate.net/publication/267372219 |
| 12 | Center on Education Policy. What Is Motivation and Why Does It Matter ?. – Washington: George Washington University, Graduate School of Education and Human Development, 2012. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED532670.pdf |
| 13 | Poppe N. et al. Low-cost experimental techniques for science education – A guide for science teachers. https://projekte.chemiedidaktik.unibremen.de/salis_zusatz/material_pdf/lab_guide_low_cost_experiments_englisch.pdf |
| 14 | Bachiorri A. et al. Everyday Objects: Linking IBSE and ESD. – 2009. |
| 15 | Enhanced student learning in the introductory physics laboratory. https://www.researchgate.net/publication/230915351. |
| 16 | Transduction and Science Learning: Multimodality in the Physics Laboratory // Designs for Learning. https://designsforlearning.nu/articles/10.16993/dfl.118 |
| 17 | University of Johannesburg, Madlela B. An exploration on applied experiments in natural science education // International Journal of Education Management and Development Studies. 2025. T. 6, № 2. – P. 188-209. – DOI: 10.53378/ijemds.353210. |
| 18 | Labriola J. T. Human Factors and Ergonomics // Keywords in Design Thinking: A Lexical Primer for Technical Communicators & Designers / Ed. by J. C. K. Tham. – The WAC Clearinghouse; University Press of Colorado, 2022. – P. 111-113. DOI: 10.37514/TPC-B.2022.1725.2.19. |
| 19 | The Design of Everyday Things. https://en.wikipedia.org/wiki/The_Design_of_Everyday_Things |
| 20 | Wickens C. D., Gordon S. E., Liu Y. An Introduction to Human Factors Engineering. – New York: Addison Wesley Longman, 2002. |
| 21 | Kurbanov M. Uzluksiz ta’limda fizik eksperimentlarning didaktik funksiyalari samaradorligini oshirish. – 2012. |
| 22 | Omonqulova U., To‘raxonov F., Zamonova Sh. Fizika o‘qitishda namoyish tajriba qurilmalarini yasash malaka va ko‘nikmalarini shakllantirish metodikasi // Tadbirkorlik va pedagogika. Ilmiy-uslubiy jurnal. 2025. № 1. – P.100–112. https://inlibrary.uz/index.php/entrepreneurshippedagogy/article/view/6841 |