logo
calendar25 июн 2021
view2
Asosiy til:O'zbek

АЛИШЕР НАВОИЙ ДАВРИДАГИ ШАРҚИЙ ВА ҒАРБИЙ ТУРКИЙ ТИЛЛАР

Fan yo'nalishi:
pdf

60d5761fb53b4.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Мақолада Алишер Навоий яшаган давр адабий муҳитида қўллангантуркий тилларнинг таснифи ҳақида сўз боради. Бугун ўзбек халқининг бой маданий меросини ўрганишга катта эътибор қаратилмоқда. Бунинг учун албатта аждодларимиз яратган асарларнинг тили, услуби, уларнинг ўзига хос томонларини чуқур англаш керак. Ушбу мақола ҳам долзарб масалага — Алишер Навоий яшаган даврда кенг истеъмолда бўлган туркий тиллар, уларнинг ўзаро боғлиқлиги ва тафовутларига бағишланади. Унда қайд этилишича, Навоий даврида барча туркий халқлар яшаган ҳудудда асосан икки хил кўринишдаги туркий тил — ғарбий ва шарқий адабий тиллардан фойдаланилган. Алишер Навоий ўз ижодида фойдаланган тил бугунги кунда эски ўзбек тили, чиғатой туркчаси, шарқий туркий тил деб ҳам юритилади. Навоий ўзи бу тилни туркий тил деб номлаган. Навоий даврида ва ундан кейинги даврларда турклар ва туркманлар бир қатор манбаларда алоҳида ажратиб кўрсатилган. Навоийнинг ўзи ҳам туркий ва туркмонийтилни ажратиб кўрсатади. Ўз даврида Навоийгача ва ундан кейинги даврларда Қорақўюнлилар, Оққўюнлилар, Сафавийлар, Усмонийлар сингари Кавказ, Олд Осиё, Яқин Шарқ ҳудудида ҳукм сурган давлатларда ғарбий туркий тил деб номланган ўғуз туркчаси амалда бўлган. Бироқбаъзида ўғуз туркчасида шеър битган шоирлар эски ўзбек тилида — шарқий туркий тилда ҳам Навоий ғазалларига назиралар битганлар. Алишер Навоийнинг ғазаллари Оққўюнлилар давлатида ўғуз туркчасига мослаштирилган ҳолда кўчирилган. Мазкур мақолада ана шу икки хил адабий тилнинг хусусиятлари, уларда ижод қилганмуаллифлар, бу тилларнинг ўзаро таъсири, Навоий давридаги лингвистик қарашлар ва тушунчаларга ўша давр нуқтаи назаридан аниқлик киритилади. Муаллиф ўз фикрларини, нуқтаи назарини ишончли манбалар, далиллар асосида исботлаб беришга ҳаракат қилади.

MUALIFLAR

Teglar

# Навоий# Навои# Navoi# туркий халқлар# қорақўюнли# оққўюнли# ғарбийва шарқий туркий тиллар.# тюркские народы# Каракоюнлу# Аккоюнлу# западные и восточные тюркские яз# Turkic peoples# Karakoyunlu# Akkoyunlu# Western and Eastern Turkic

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Алишер Навоий.Мукаммал асарлар тўплами. — 5-жилд. Хазойинул-маоний.— Тошкент: Фан, 1990. — 528 б

Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. — 17- жилд. Насомиул-муҳаббат. —Тошкент: Фан. 2001. — 584 б.

Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. — 11-жилд. СаддиИскан дарий. — Тошкент: Фан. 1996. — 728 б.

АҳмадПошо.Девон.НашргатайёрловчиР.Рўзмонова. — Токшент:Академнашр. 2011. — 360б.

Дониёров Х. Алишер Навоий асарларида “турк”, “ўзбек” ва “туркман”терминларининг қўлланилиши. — “Ўзбекистонда ижтимоий фанлар”журнали, 1968 йил No9. 64 б.

Бобур З. М. Бобурнома. — Тошкент: Юлдузча. 1989. — 368 б.

Жабборов Р. Алишер Навоий ижодининг туркий адабий тилларга таъсири //Ёш шарқшуносларнинг академик Убайдулла Каримов номидаги 26-Республика илмий амалийконференцияси материаллари тўплами. — Тошкент:Фан. 2019. — Б.144–145.

Жабборов P. Алишер Навоий ва Оққўюнлилар даври адабиёти // АлишерНавоий ижодий меросининг умумбашарият маънавий-маърифийтараққиётидаги ўрни мавзусидаги 3-анъанавий халқаро конференцияматериаллари. Тошкент: Фан. 2019. — Б. 90–96

Четиндоғ Ю. АлишерНавоийваУсмонлишеърияти. — Тошкент:Муҳаррир,2011.—256б.

Шербак А. К истории узбекского литературного языка древнего периода.—Москва: Наука. 1953. — 318 с.

Эркинов А.Дунёда ягона қўлёзма (Алишер Навоий ихлосмандларитомонидан тузилган янги девони топилди). / Ўзбекистон адабиёти ва санъати,— No7. 17 февраль. 2012 йил, — Б. 1–6.

Яғмур О. Махтумқулинома. Туркман тилидан М. Аҳмад, Р. Жаббортаржималари. — Тошкент: Ўзбекистон, 2016. — 256 б.

Ўзбек мумтоз поэтикаси фанидан маърузалар матни. Тузувчи Абдуллаев Х.— Нукус: Қорақапоқ давлат университети. 2017. — 98 б.

Мinorsky V. Jahanshah Qara Qoyunlu and his Poetry // Tutrmenica, 9. Bulletinof the school of Oriental and African Studies, University of London. – 1954. V16 p308.

Nəsimi.İ.Seçilmişəsərləri. 2-cıld.Bakı.Lıder. 2006, — 378 s.

Nağyeva C.Azərbaycanda Nəvai.Bakı.Tural-E.2001. — 264 б.

Xətai. Seçilmiş əsərləri. Bakı. — Nurlan. 2004. — 388 s.

http://navoi.natlib.uz:8101/uzb/badoyi_ul_bidoya_birinchi_tom/gazallar/gazallar_501_600/

http://e-adabiyot.uz/uzbek/mumoz/1165-kitob.html

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.