logo
calendar9 апрел 2025
view2
Asosiy til:O'zbek

TIL VOSITASIDA OLAMNING IKKILAMCHI KATEGORIYALASHTIRILISHI

Fan yo'nalishi:
pdf

67f60c2058921.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Til birliklari ma’nolarining shakllanishi inson tafakkurining murakkab kognitiv jarayoni bo‘lib, olamni idrok etish, konseptuallashtirish va kategoriyalashtirish bilan chambarchas bog‘liq. Ushbu tadqiqotda olamni til vositasida kategoriyalashtirish jarayoni, uning kognitiv semantika va tilshunoslikdagi roli, shuningdek, birlamchi va ikkilamchi kategoriyalashtirish o‘rtasidagi farqlar o‘rganiladi. Maqolada keltirilishicha, birlamchi kategoriyalashtirish jarayonida inson borliqni o‘z tajribasi asosida konseptual tasniflaydi, ikkilamchi kategoriyalashtirish esa yangi kontekst va metaforik o‘zgarishlar natijasida hosil bo‘ladi. Tadqiqot davomida ikkilamchi kategoriyalashtirishning kognitiv va lingvistik mexanizmlari, xususan, metafora va metonimiyaning roli tahlil qilinadi. Ushbu jarayon tilning semantik boyligi va ma’no ko‘chish mexanizmlarini tushuntirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Polisemantik birliklarning shakllanishi, frazeologik birliklarning hosil bo‘lishi va tildagi iqtisodiylik tamoyili bilan bog‘liq jarayonlar ham maqolada yoritilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, til orqali olamni idrok qilish jarayoni kognitiv modellashtirish tamoyillariga asoslanadi va inson tafakkuri tildagi semantik birliklar vositasida qayta ishlab chiqiladi. Shu bois, ikkilamchi kategoriyalashtirish faqat lingvistik fenomen bo‘lib qolmay, balki inson tafakkurining universallik va o‘ziga xoslik jihatlarini ham aks ettiradi. Maqola kognitiv tilshunoslik nuqtai nazaridan olamni kategoriyalashtirish tamoyillariga oid yangi nazariy yondashuvlarni ham taklif qiladi.

MUALIFLAR

Teglar

# concept# метафора# metaphor# концепт# категория# category# metafora# метонимия# metonymy# kategoriya# metonimiya# primary categorization# secondary categorization# conceptual domain# birlamchi kategoriyalashtirish# ikkilamchi kategoriyalashtirish# первичная категоризация# вторичная категоризация# концептуальное поле

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Аристотель. Категории. С прил. «Введения» Порфирия к «Категориям» Аристотеля (Categories. From the appendix of Porphyry's “Introduction” to Aristotle's “Categories”) / Пер. А.В. Кубицкого. — М.: ГСЭИ, 1939. — 84 с.

Бабина Л.В. Когнитивные основы вторичных явлений в языке и речи. (Cognitive foundations of secondary phenomena in language and speech). — Тамбов-Москва: Изд-во ТГУ им. Г.Р. Державина, 2003. — 264 с.

Болдырев Н.Н. Концептуальная основа языка (Conceptual basis of language) // Когнитивные исследования языка. — 2009. — Вып. IV. — С. 25–78.

Болдырев Н.Н. Когнитивная семантика. Введение в когнитивную лингвистику. (Cognitive Semantics. Introduction to Cognitive Linguistics). — Тамбов: ФГБОУ ВПО Тамбовский государстенный университет им. Г.Р.Державина, 2014. — 236 с.

Большой энциклопедический словарь. Языкознание. 2-е репринтное издание Лингвистического энциклопедического словаря. (The Encyclopedic Dictionary. Linguistics. 2nd reprint edition of the Linguistic Encyclopedic Dictionary) 1990 г. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — 687 с.

Буранов Ж. Типологические категории и сравнительное изучение языков: (Typological categories and comparative study of languages) Автореф дисс… д-ра филол. наук. — М., 1979. — 48 с.

Ғуломов А. Ўзбек тилида кўплик категорияси. (The category of plurality in the Uzbek Language). — Т., 1944. — 56 б.

Иваницкий В.В. О категориях языка денотативного и сигнификативного типа (On the categories of language of denotative and significative types) // Вестн. НовГУ. Сер. Гуманитарные науки: история, литературоведение, языкознание. — 2000. — Вып.15. — С. 96–98.

Иоффе В.В. Происхождение и развитие рода в праиндоевропейском языке: (Origin and development of gender in the Proto-Indo-European language) Автореф. дисс. ... канд. филол. наук. — Ростов-на-Дону, 1973. — 38 с.

Каримшоев Д. Категория рода в памирских языках (срав. анализ): (Gender category in the Pamir languages (comparative analysis) Автореф. дисс. ... д-ра филол. наук. — М., 1973. — 34 с.

Кубрякова Е.С., Демъянков В.З., Панкрац Ю.Г., Лузина Л.Г. Краткий словарь когнитивных терминов. (Dictionary of cognitive terms) — М.: Филологический ф-т МГУ им. М.В.Ломоносова, 1997. — 245 с.

Лайонз Д. Введение в теоретическую лингвистику. (Introduction to the theoretical linguistics) — М.: Прогресс, 1978. — 540 с.

Магировская О.В. Категориальная конфигурация знаний (Categorical configuration of knowledge) // Когнитивные исследования языка. — 2012. — Вып. X. — С. 121–151.

Расулова М.И. Основы лексической категоризации в лингвистике. (Fundamentals of Lexical Categorization in Linguistics) — Т.: Фан, 2005. — 268 с.

Сафаров Ш. Семантика. (Semantics) — Т.: Ўзбекистон Миллий энциклопедияси, 2013. — 344 б.

Тимпко Л.А. Род как историческая категория (Gender as a historical category) — М.: Изд. МГУ, 1985. — 46 с.

Уорф Б.Л. Грамматические категории (Grammatical categories) // Принципы типологического анализа языков различного строя (Сборник статей). — М.: Наука, 1972. — С. 44–60. — 282 c.

Фалсафа қомусий луғат. (Encyclopedic dictionary of philosophy) — Т.: “Ўзбекистон файласуфлари миллий жамияти нашриёти”, 2004. — 491 б.

Шафиков С.Г. Категории и концепты в лингвистике (Categories and concepts in linguistics) // Вопросы языкознания. — 2007. — № 2. — С. 3–17.

Шаҳобиддинова Ш. Умумийлик ва хусусийлик диалектикаси ҳамда унинг ўзбек тили морфологиясида акс этиши: (The dialectic of universality and particularity and its reflection in the morphology of the Uzbek language) Филол. фан. д-ри ... дисс. автореф. — Т., 2001. — 50 б.

Rosch E., Lloyd B. (eds.) Cognition and Categorization. — New York, Hillsdale, 1978. — 328 р.

Halliday M.A.K. Categories of the theory of Grammar // Reading in Modern Linguistics. An anthology by Malmberg. — 1972. — Р. 13–24.

Marchand H. The Categories and Types of Present-day English Wordformation. — Alabama: University of Alabama Press, 1969. — 545 p.

Ungerer, F., Schmid, H.-J. An Introduction to Cognitive Linguistics. Second edition. — Great Britain: Pearson Education Limited, 2006. — 396 p.

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.