logo
calendar20 ноябр 2025
view2
Asosiy til:O'zbek

O‘ZBEK TILIDA KOGNITIV METAFORA VA METONIMIYA TAHLILI

Fan yo'nalishi:
pdf

691eea9aba7d4.pdf

PDF

MAQOLA ANNOTATSIYASI

quote
Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi kognitiv metafora va metonimiyalarda milliy tafakkurning aks etishi turli misollar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda dastlab metafora tushunchasi va uning turlari — oddiy, jonlantiruvchi, sinestetik hamda kognitiv metaforalar — nazariy jihatdan yoritilib, har birining o‘ziga xos xususiyatlari tahlil etilgan. Kognitiv metafora olamni bilishning muhim vositasi sifatida talqin qilingan bo‘lib, uning shakllanish mexanizmi donor va qabul qiluvchi elementlar o‘rtasidagi semantik munosabatlar orqali aniqlangan. Shuningdek, kognitiv metaforaning asosiy turlari — struktur, oriyentatsion va ontologik metaforalar — badiiy matnlar misolida tahlil qilingan. Maqolada harakatning abstraktlashuvi va vaqt ma’nosiga asoslangan kognitiv metaforalar atroflicha yoritilgan. Har bir turdagi metaforada milliy idrokning belgilovchi roli alohida ta’kidlangan. Kognitiv metafora doirasida milliy tafakkurning hal qiluvchi ta’siri asoslab berilgan. Tadqiqotda ilk bor “kognitiv metonimiya” atamasi qo‘llanib, uning mohiyati ilmiy jihatdan izohlangan. Kognitiv metonimiyada ham til egalarining olam haqidagi tizimli bilimlari va konseptual tasavvurlari ifodasini topishi aniqlangan. Kognitiv metafora jarayonida abstrakt va murakkab tushunchalar konkret birliklar orqali ifodalanib, bilish jarayonini soddalashtiradi. Shu tariqa metafora bilishning faol vositasi sifatida namoyon bo‘ladi, o‘xshatish asosi esa milliy tafakkur bilan belgilanadi. Kognitiv metonimiyada esa abstrakt tushunchalar o‘zaro konseptual aloqadorliklar orqali anglanadi. Xulosa o‘rnida, kognitiv metafora va kognitiv metonimiyada abstrakt tushunchalarning anglanishida konkret tushunchalar asosiy rol o‘ynashi, hissiy va aqliy bilish jarayonlarining o‘zaro hamkorligi esa yanada ravshanroq namoyon bo‘lishi ta’kidlanadi.

MUALIFLAR

Teglar

# метафора# metaphor# номинация# nomination# metafora# метонимия# metonymy# когнитивная метафора# cognitive metaphor# metonimiya# nominatsiya# cognitive metonymy# structural metaphor# orientational (referential) meta# ontological metaphors# national perception# kognitiv metafora# kognitiv metonimiya# struktur metafora# orientatsion (yo‘naltiruvchi) me# ontologik metaforalar# milliy idrok# когнитивная меттонимия# структурная метафора# ориентационная (референциальная)# онтологические метафоры# национальное восприятие

Maqolani baholang

0

0 ta

Maqola idintifikatorlari

Foydalanilgan adabiyotlar

Hakimova M. Leveling lexical abstraction in Uzbek Language. Anglisticum Journal. May, 2019. — pp. 36–42. — URL: https://www.anglisticum.org.mk/index.php/IJLLIS/article/view/1918

Khakimova M. The human factor in the formation of abstract vocabulary. // Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities, — 2021. — No 11. pp.124–126.

Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. — Chikago and London, 242 p.

Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Darslik. — Toshkent: Universitet, 2006. — 204 b.

Xakimova M. Semasiologiya. — Toshkent, 2025. — 150 b.

Xakimova M. Synesthetic metaphor in uzbek language // Asian Journal of Multidimensional Research, January 2021. — № 10(3). — P. 495–499. — URL: https://www.researchgate.net/publication/367940852_Synesthetic_metaph or_in_uzbek_language?_sg%5B0%5D=IjstbeENa9G

Қобулжонова Г.К. Метафоранинг системавий лингвистик талқини: Филол.фан.номз. дисс. автореф. — Тошкент, 2000. — 124 б.

Махмараимова Ш. Оламнинг миллий лисоний тасвирида теоморфик метафоранинг когнитив аспекти: Филол. фан. бўйича фалс. д-ри (PhD) ... дисс. — Қарши, 2018. — 168 б.

Махмараимова Ш. Ўзбек тили метафораларининг антропоцентрик тадқиқи. Филол. док-ри дисс. автореф. — Термиз, 2020. — 210 б.

Маҳмудов Н. Тил тилсими тадқиқи. —Тошкент: Mumtoz so‘z, 2017. — Б. 119–120.

Миртожиев M. Семасиология. — Тошкент, 2010. — 288 б.

Насруллаева Г. Антропоцентрик метафоранинг лингвомаданий, коммуникатив, прагматик аспекти: Филология фaнлaри бўйичa фaлсaфa доктори (PhD) дисс. автореф. — Қарши, 2018. — 210 б.

Никитин М.В. Основы лингвистической теории значения. — Москва, Высшая школа, 1968. — 242 б.

Ортега-и-Гассет Х. Две великие метафоры / Теория метафоры. — М: Прогресс, 1990. — С. 68–81.

Тоҳиров З. Метафора лексема семемасининг прагматик семаси// Ўзбек тили ва адабиѐти, 1983. — Б. 73–77.

Ўзбек тилининг изоҳли луғати. 3-жилд. — Тошкент: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2005. — URL: https://library.tiiame.uz/ru/resources/01HKPBDFHVB1HAX6NTE4GDT VQM

Хажиев С.К. Сўз маъносининг кўчиши билан боғлиқ лингвистик ҳодисалар: Филол. фан. номз. дисс. автореф. — Тошкент, 2007. — 16 б.

Хакимова М. Ўзбек тилида абстракт номлар семантикаси. — Тошкент, 2019. — 142 б.

Худайберганова Д.С. Ўзбек тилидаги бадиий матнларнинг антропоцентрик тадқиқи: Филол. фан. док-ри. дисс. автореф. — Тошкент, 2015. — 18 б.

public

SLIB.uz — O'zbekiston ilmiy jurnallari va maqolalar yagona tizimda ilmiy nashirlarni bir joyda ko'rish, izlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi zamonaviy platforma.

Ijtimoiy tarmoqlarda
instagramtelegramyoutubefacebook

Bog'lanish uchun

Manzil:Chilonzor tumani Qatortol ko'chasi 60B

Tel:+998(55)511-44-00

Savol-javob va takliflar uchun

© 2026 Barcha huquqlar himoyalangan.